Home

Advertisement

Previous Entry | Next Entry

пацюпа


Ад wald de maar’а я адзержаў цікавы камэнтар:

дык якое ўсё ж такі
ўжываць? :)
Стычнасьць? Меркавацца?


 

Паспрабую на зуб:
Я з ім раней меркаваўся, а цяпер не.
Нашая стычнасьць прыносіць мне асалоду.
Хто сярод вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

*задумаўся...

Адказ, спадару wald de maar’у, можа быць кароткі:

ДОБРА (добра – у сэньсе «правільна») КАРЫСТАЙЦЕСЯ СЛОЎНІКАМ – УВАЖЛІВА ЧЫТАЙЦЕ ЗАЦЕМЫ Й ЗЬЯСЬНЕНЬНІ Ў ДУЖКАХ!

А далей тлумачу: нават найлепшы лексыкограф (а я не ўважаю сябе за такога) ня можа гарантаваць належнага карыстаньня слоўнікам, калі чытач да гэтага не падрыхтаваны.

Уявім сабе сытуацыі 1) вы ня ўмееце й ня маеце граматыкі; 2) вы маеце граматыку, але ня ўмееце яе; 3) вы ўмееце граматыку, але мова вам няродная і… вы хочаце ўкласьці тэкст. У кожным разе вынікі можна адгадаць. Пісьменьнікі, якія пішуць на няродных мовах – так ці гэтак выдаюць сябе, бо апрача граматыкі ёсьць процьма нюансаў, якія нельга загадзя ўлічыць.

Карыстаньне моваю – як гульня ў мяч: вы проста гуляеце, бо ўмееце і ня думаеце як і паводле якіх правілаў. А пачнеце думаць – усё запсуяце. Дзяцей маці вучаць не па слоўніках і не па граматыках, яны проста вучаць гаварыць. Зь дзяцінства вы чуеце тысячы, мільёны выказаў на роднай мове – і вы звыкаецеся зь імі, запамінаеце, перарабляеце, камбінуеце. Мова становіцца для вас звыклай, як паветра. А вось чужую мову – уперад аналізуеце, а тады сынтэзуеце. Каб зрабіць удалы сынтэз, трэба зрабіць слушны аналіз.

На жаль, беларускую мову, ці паасобныя беларускія выразы, словы, мы мусім вывучаць, як замежныя… Дык і вывучайма ж пільна! А таксама прывыкайма. І не шукайма ўнівэрсальных слоў, якія б цалкам пакрылі расейскія паняткі. Бо іначай мова звонку будзе апрычацца, а знутра – русіфікавацца, пакуль ня стане зьлепкам з расейскае. Гэта й ёсьць адна мова з двума тэрмінамі. А якраз хараство й сэнс існаваньня ўсякае мовы ў тым, што

МОВА МОВЕ – АСЫМЭТРЫЧНАЯ.

Навошта ж спадар сканструяваў такія няўклюдныя калькі з расейшчыны?  Ды яшчэ пазбытыя кантэксту!

А вось іх меркаваныя слушныя адпаведнікі, што цалкам адпавядаюць слоўніку. Выбірайце, зважаючы на кантэкставы сэнс сказанага.

У Вас:

Я з ім раней меркаваўся, а цяпер не.

А трэба так:

Я з ім раней стыкаўся, а цяпер не;
Я з ім раней меў стычнасьць, а цяпер не;
Я з ім раней знаўся, а цяпер не;
Я з ім раней таварышаваў, а цяпер не –
і г. д.

У Вас:

Нашая стычнасьць прыносіць мне асалоду.

А трэба так:

Наша памеркаваньне прыносіць мне асалоду;
Наша стыканьнеся прыносіць мне асалоду;
Наша кантактаваньне прыносіць мне асалоду;
Наша таварышаваньне прыносіць мне асалоду –
і г. д.

У Вас:

Хто сярод вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

(Тут Ваша фраза кепска ўкладзеная, а слова ўжыта добра.)

А можа было б і так:

Хто з вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?
Хто з вас знаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?
Хто з вас таварышуе з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

І майце наўвеце меркавацца – бліжэй да панятку ‘гаварыць’, стыкацца – бліжэй да панятку ‘кантактаваць’. Я сынонімы даю ня дзеля колькасьці, а дзеля нюансаваньня выказаў.

А вось так словы тарнаваліся ў арыгінале, скуль яны ўзятыя:

Мы, беларусы, гаворачы аб сваёй дзяржаўнай незалежнасьці, не павінны абходзіць моўчкі таго балючага пытаньня, як гэта мы, атрымаўшы сваю дзяржаўнасьць, будзем меркавацца з чужымі нам нацыянальнымі людзьмі, якія жывуць на беларускай зямлі. Янка Купала;

Але няможна памеркавацца, Калі нас дзеліць спорая даль. Стары Улас;

Хоць я й не на адміністрацыйнай рабоце, але, як інструктару райпарта, мне даводзіцца стыкацца (кантактаваць, – Ю. П.) з рознымі "чынамі", а сяму-таму й заўвагу якую (па партлініі, вядома) зрабіць. Хвядос Шынклер;

Р у ж а. Мой сон быў надта сташны й меў стычнасьць (меў кантакт, - Ю. П.) з табою, сусед. Кандрат Лейка.

Ня трэба думаць, быццам слова – гэта нейкі апрычоны й нерухомы панятак. Мала таго, што слова аднае мовы ня тоеснае слову іншае мовы, дык яно яшчэ нятоеснае сабе самому. Жывое гутарковае слова плыўкае, як рэчка. Вось некалькі кантэкстаў дзеяслова меркаваць і вытворных ад яго:
 
Падстарасьці правентовы... успакойваючы тую справу... з пастанавеньня і памеркаваньня прыяцельскага... Акты, 1632 г.

Досыць будзе тут работы, меркаваў я сам з сабой. Вераніцын;

Толькі гэтак між сабою радзяцца, мяркуюць, Аж здалёку хтось азваўся. Альберт Паўловіч;

Адно толькі не меркавалі, што збан да пары ваду носіць... Карусь Каганец;

"Калі яны "сыраежкі", знача іх сырыя есьці можна," – меркаваў у сваёй галаве. Язэп Шпэт;

Азнаёміўшыся з тэмамі... Управа Белдзяржкіно... меркавалася будаваць сцэнарый, насычаны беларускім бытавым матэрыялам. Міхась Зарэцкі;

Гутарка... захапіла абодвух і завяла іх у глыбокія нетры плянаў ды меркаваньняў пра блізкую будучыню краіны. Міхась Зарэцкі.

Тут няма сэмэмы «общаться», але я хачу зацеміць: паназірайце, як “плыве” ягоны сэнс! Нам бы такую гнуткасьць!

У беларускай мове дзеяслоў меркаваць, дзякуючы адумерцю сваёй нутраной формы, таксама, як і расейскі дзеяслоў  решить, можа бясконца тыражаваць сэмантыку. Праўда, слушней сказаць “мог”, бо страшна глядзець, як яго “засушылі” сучасныя носьбіты мовы.

 

Comments

( 24 comments — Leave a comment )
[info]zmij_vish wrote:
Sep. 25th, 2008 03:20 pm (UTC)
вельмі цікава:-)
[info]paciupa wrote:
Sep. 26th, 2008 02:17 pm (UTC)
Дзякуй!
[info]wal_de_maar wrote:
Sep. 25th, 2008 03:34 pm (UTC)
Шчыры дзякуй за такі адказ!

Калі ад "механічнага" карыстаньня мовай прыходзіш да "інтуітыўнага", ад гэтага багацьця адценьняў і нутраных таямніц слова, шчыра кажучы, лёгка і разгубіцца.. Вось, здавалася б ты гаварыў, пісаў, думаў, здавалася б усё гэта даволі натуральна атрымлівалася, а тут бац - ізноў страх памылкі, ізноў недаверліва глядзіш на кожнае слова, ці не ўшчыкне яно цябе за бок нечакана..
[info]paciupa wrote:
Sep. 26th, 2008 02:21 pm (UTC)
Заўжды рады зацікаўленасьці!

Нічога страшнага. Чытайце старабеларускія тэксты і пісьменьнікаў дасавецкае ці раньнесавецкае пары. Прыраўноўвайце. І ўсё стане на месца. Мова пазнаецца толькі праз тэксты і смакаваньне слова.
[info]wal_de_maar wrote:
Sep. 25th, 2008 03:38 pm (UTC)
пытаньне
"дзякуючы адумерцю сваёй нутраной формы" - што азначае "адумерцю"?
[info]paciupa wrote:
Sep. 26th, 2008 01:26 pm (UTC)
Re: пытаньне
Слова "адумерце" - спакменьнік (назоўнік) ці дзееспакменьнік (дзееназоўнік) закончанага трываньня (ад дзеяслова "адмерці"), а слова "адміраньне" - дзееспакменьнік незакончанага трываньня (ад дзеяслова "адміраць"). Гл.: Ссл., Лсл. (104) - слоўнікі Станкевіча й Ластоўскага.
[info]nadviacorak wrote:
Sep. 25th, 2008 05:56 pm (UTC)
Ź cikavaściu pačytaŭ!
[info]paciupa wrote:
Sep. 26th, 2008 02:23 pm (UTC)
Дзякуй!
(no subject) - [info]fig_strikes - Sep. 30th, 2008 01:52 pm (UTC)
[info]paciupa wrote:
Oct. 1st, 2008 06:30 am (UTC)
Дзякуй!
[info]wal_de_maar wrote:
Oct. 1st, 2008 10:51 am (UTC)
гэта бот, а не чалавек, не зьвяртайце ўвагі..
[info]palivac wrote:
Oct. 8th, 2008 08:00 pm (UTC)
Стыкацца, адумерце, спакменьнік, дзееспакменьнік...
І, галоўнае, мяккія знакі...

У выніку пяцігадовая дачка, выбіраючы паміж вершамі на тарашкевіцы і вершамі на рускай мове, выбірае рускую, бо як ёй прадрацца праз гэтыя джунглі Ь і архаізмаў з дыялектызмамі?
[info]paciupa wrote:
Oct. 9th, 2008 10:31 am (UTC)
Шаноўны спадару!

Вы раздражняецеся, і ў Вашэцявых эмоцыях шмат горкага досьведу з нашай штодзённасьці, але мала рацыі.

1. Не валеце ўсё ў адну кучу. Тэрміны граматыкі не датычаць Вашай пяцігадовай дачкі, а мо’ й Вас...

2. Хацелі перайсьці рэчку й не намачыць ногі? Як адрадзіць мову й не прыкласьці намаганьняў?

3. Для Вас зразумелае – гэта расейскае.

4. Калі мой лексыкон багацейшы за Ваш, дык мне зьбядніць яго дзеля Вас?

5. “Архаізмамі” й “дыялектызмамі” палохалі бальшавікі, а пасьля расстрэльвалі... Лёсікаў... Некрашэвічаў... Ластоўскіх...

6. Між іншым, у расейскай мове куды больш “архаізмаў” (царкоўнаславянізмаў), Вы проста прывыклі да іх.

7. Мяккія знакі – такая самая літара, як і астатнія. Чаму навучылі дачку – тое яна й любіць.

8. Не выдумляйце. Няма такой мовы “тарашкевіца”, і няма вершаў на ёй.

9. Перш, чым судзіць маю мову – пачытайце мае вершы. А таксама дзіцячыя кнігі, якія я рэдагаваў.

10. Беларусы супраць беларускай МОВЫ ці беларусы супраць беларускіх СЛОЎ – адна халера, як адна халера, ці сем дзён, ці адзін тыдзень. (Праўду казаў К. Лышчынскі: калі хто народу адкрые вочы, дык народ таго й затопча.)

Русіфікатары свой рэактар запусьцілі даўно, цяпер ён працуе на нашай энэргіі.

[info]palivac wrote:
Oct. 9th, 2008 04:44 pm (UTC)
Дзе вы пабачылі раздражненне?
1. Тэрміны граматыкі датычаць і мяне і дзяцей таксама.
2. Асабіста я мову не адраджаю - я ёй карыстаюся.
3. Адкуль ведаеце, якая мова для мяне зразумелая?
4. Адкуль ведаеце пра мой лексікон? Давайце і я з вамі буду на сваім дыялекце размаўляць.
5. Я асабіста нікога не расстрэльваў. Таму не па адрасу.
6. У рускай мове словы пішуцца як правіла ў адным варыянце. Таму і прывыклі.
7. Калі я навучыў яе вымаўляць "сьнег", то навошта пісаць Ь у слове?
8. Мовы такой няма, а вершы на тарашкевіцы ёсць.
9. Я не суджу. Я пішу пра тэндэнцыю, якая звужае кола беларускамоўных.
10.Беларусы бываюць розныя.

Бачу, што вы не зразумелі.
Мае дзеці былі ў Беларусі ўсяго некалькі разоў, але , тым не менш, размаўляюць па-беларуску (ну вядома ж не так выкшталцона, як вы, ды і тэрмінаў вашых не ведаюць). Магчыма, што яны наогул адзіныя беларускамоўныя дзеці ў Расіі.
Але гаворка не пра гэта. Гаворка пра тое, што мову трэба уніфікаваць. А не рабіць яе незразумелай нават для беларускамоўных.
Я прывёў прыклад, калі дзіцёнак, які размаўляе аднолькава на дзьвух мовах, тым не менш больш цягнецца да рускіх вершаў. Не з-за нейкай ідэалогіі ці яшчэ нечага, а з-за больш простай графікі і уніфікаваных слоў.
[info]paciupa wrote:
Oct. 10th, 2008 02:04 pm (UTC)
Вы таксама не зразумелі чым я займаюся. Не хачу хадзіць па крузе, паўтару толькі адно: НЕЛЬГА ПЕРАЙСЬЦІ РЭЧКУ, НЕ ЗАМАЧЫЎШЫ НОГІ. Замежныя мовы вучым, а сваю хочам "скляпаць" абы расейскамоўным было прасьцей?

Дарэчы, яшчэ Якуб Колас вучыў Аркадзя Куляшова, што няма ў беларускай мове слова "ДЗІЦЁНАК", як няма "*кацёнак", "*гусёнак", ёсьць ДЗІЦЯ!
[info]palivac wrote:
Oct. 10th, 2008 02:54 pm (UTC)
Ёсць у беларускай мове і дзіцёнак і кацянёнак (абсурдна нават спрачацца), але я гатовы адмовіцца ад гэтых родных мне слоў дзеля уніфікацыі белмовы. Ці гатовы адмовіцца ад сваіх станкевічызмаў вы?

"Замежныя мовы вучым, а сваю хочам "скляпаць" абы расейскамоўным было прасьцей?"

Амаль усе беларусы жывуць у расійскамоўнай прасторы. Тут два выхады: ці рабіць каб ім было прасцей ці займацца тым, чым займаецца ваша кола. Праўда ў выніку праз 2-3 пакаленні на гэтай беларускай мове не будзе каму размаўляць.

[info]paciupa wrote:
Oct. 13th, 2008 08:33 am (UTC)
Адказваю толькі на адну спадарову рэпліку, дзе ёсьць рацыянальнае зерне. Бо спрэчка "хто каго перабрэша мне непатрэбная" - шкада часу крычаць у сухую студню.

Якраз я й займаюся той "уніфікацыяй" мовы, ці, лепш сказаць, КАДЫФІКАЦЫЯЙ, таксама, як і праф. Павел Сьцяцко, як і д-р Ян Станкевіч займаўся, як пісьменьннікі Кузьма Чорны, Ян Скрыган... Нам кадыфікацыя запраўды вельмі патрэбная. Усякіх неапраўданых экзатызмаў я на дух не выношу. Але й панятку "ўніфікацыя" асьцерагаюся, бо ў ХХ ст. для бальшыні моў гэта хутчэй пагроза, чым жаданая мэта. Так што... уніфікуймася, але знайма меру.

А вось адступацца ад таго, што спадар называе "станкевічызмамі" не зьбіраюся. Я, дзякуй Богу, ішоў і іду ад тэкстаў, ад дыялектаў. А Станкевіч - толькі геніяльны папярэднік. Даўно ўжо я апублікаваў правіла: "паўмовы" мне ня трэба. Калі ня шчыра беларуская - ТАДЫ ЛЕПШ НІЯКАЙ. Гэты вырак карэніцца ў маім сьветаглядзе.

Але я не замінаю жыць і працаваць людзям зь іншымі ўстаноўкамі. Ведаю, і ідыш сучасны крыху не такі, як яго задумаў Бэн Егуда.
[info]palivac wrote:
Oct. 13th, 2008 03:31 pm (UTC)
"Я, дзякуй Богу, ішоў і іду ад тэкстаў, ад дыялектаў"

Чаму тады слова "дзіцёнак" не падабаецца?
[info]paciupa wrote:
Oct. 14th, 2008 12:57 pm (UTC)
Бо гэтае слова цягне за сабою ўсю расейскую парадыгму на -онак, -ёнак.

Бо нават савецкі РБсл, які Вам, здаецца, надта ж імпануе, абмінае гэтае слова.

Так, у слоўніку Бялькевіча яно ёсьць, і нават у Тлсл. ёсьць. Але як апошні складаўся, ведама. Наўрад ці гэтае слова спрыяе кадыфікацыі мовы.

А наконт дыялектаў... Я ж не цягну ў літаратурную мову яўных палянізмаў, якія ў нас часта-густа спатыкаюцца, як скажам, "цёнгля", "дзісяка", "тэраз", хоць у дыялектных слоўніках яны, пэўна ж, фіксаваліся. Трэба ж адрозьніваць ФЭНОМЭН (ядро мовы) ад пэрыфэрыйных зьяў.

Ня ўсе пазычаньні, якія ёсьць у дыялектах, складаюць аснову гэтых дыялектаў.
[info]palivac wrote:
Oct. 14th, 2008 03:36 pm (UTC)
Ніякая гэта не "расійская парадыгма". Словы на -онак, -ёнак - гэта нармальныя беларускія словы велізарных абшараў усходу Беларусі (і беларускіх тэрыторый Смаленшчыны, Браншчыны і Чарнігаўшчыны). Большая частка беларускіх прозвішчаў гэтых зямель мела канчаткі -онак, -ёнак. Гэтыя прозвішчы і сёння могуць служыць маркёрам беларускага паходжання чалавека.
І, самае цікавае, менавіта рускімі чыноўнікамі гэтыя беларускія прозвішчы былі зменены на украінскія формы на -енко. Так беларускі Лукашонак стаў Лукашэнко, без роду і племені.
[info]paciupa wrote:
Oct. 15th, 2008 07:31 am (UTC)
З прозьвішчамі іншая рэч. Усе кропкі над "і" я тут для сябе не расставіў. Таму пакуль што спрачацца ня буду й пагаджуся, што доля праўды ў вашых словах ёсьць. Але я не магу сабе ўявіць беларускае літаратурнае мовы з "гусёнак", як і расейскае з "гусеня".
[info]palivac wrote:
Oct. 15th, 2008 07:45 am (UTC)
"гусёнак"

У дыялекце - гусянёнак.
[info]palivac wrote:
Oct. 15th, 2008 07:49 am (UTC)

Тут цікавая інфармацыя пра прозвішчы Старадубшчыны 19 в. Усё тое ж самае, што і ў усходняй Гомельшчыне.
http://www.debryansk.ru/~mir17/fio_sel.htm
[info]paciupa wrote:
Oct. 15th, 2008 10:13 am (UTC)
Дзякуй вялікі! Дарэчы, у Станкевіча таксама пра прозьвішчы ёсьць, у тым ліку й на -онак.
( 24 comments — Leave a comment )