Юрась Пацюпа

Карозія стылю, (працяг)

Fri, 20 Mar 2009 09:15:18 GMT

або Стывэн Кінг, Ралан Барт, Станіслаў Станкевіч ды Альберт Паўловіч мяркуюцца

Пачатак: http://paciupa.livejournal.com/6560.html#cutid1

§ 5.

Найпрасьцейшая і найудалейшая тая замена, дзе пасіўную канструкцыю заступае канструкцыя асабовая актыўная:

(1)

– яна перасьледавалася дзяржаваю ‑ ёй чыніла перасьлед дзяржава;

– калі Т-ым стваралася “N” – калі Т-оў ствараў “N”;

– бераг ахоўваўся войскамі ‑ бераг ахоўвалі войскі.

Праўда, практыка паказвае, што найчасьцей пасіў узьнікае там, дзе агенс неаказаны. У гэтым разе безасабовую канструкцыю з зваротным дзеясловам найлепей замяняць на канструкцыю няпэўнаасабовую:

(2)

– гаварылася ў лісьце ‑ казалі ў лісьце;

– у якім гаварылася ‑ дзе гаварылі;

– не зьвяртаецца ўвагі ‑ не зважаюць;

– тады задаецца пытаньне ‑ тады задаюць пытаньне;

– такім чынам выконвалася ‑ гэтак выконвалі;

– плянавалася даручыць ‑ меркавалі даручыць;

– рабіліся здымкі – здымалі.

Аднак ня шкодзіць памятаць, што ўсе нашыя замены – з галіны стылістыкі і ім ані ў якім разе нельга надаваць статусу рэгулярнасьці. Замены перадусім мусяць грунтавацца на добрым гусьце.

§ 6.

Наагул, пасіўныя канструкцыі з зваротнымі дзеясловамі – гэта толькі малое зло. А куды страшнейшая пошасьць – тыя самыя пасівы, толькі з залежнымі дзеепрыметнікамі, якія вышэй падаваліся ў цытаце з С. Кінга. Гэта шчыра-канцылярскае, можна сказаць, “запатэнтаванае” вынаходніцтва. Практыка паказала: замены да іх бываюць траякія, вось некалькі рэальных прыкладаў на адну тэму:

‑ князем быў збудаваны палац ‑ князь збудаваў палац (1);

‑ сядзіба была збудаваная ‑ сядзібу збудавалі (2);

‑ сядзіба была забудаваная ‑ сядзіба будавалася (3).

У першым разе заміж пасіўнай канструкцыі зь дзеепрыметнікам – ужываем актыўную, у другім разе заміж пасіўнай безасабовай зь дзеепрыметнікам – пішам актыўную няпэўнаасабовую, а ў трэцім разе такую самую пасіўную зь дзеепрыметнікам – замяняем на пасіўную з зваротным дзеясловам (большае зло – на меншае зло). Пры патрэбе, у чацьвертым разе – можна й не рабіць заменаў. Вось прыклады з практыкі.

Казус першы:

– атрад быў высачаны войскамі ‑ аддзел высачылі войскі (1);

– народ быў пазбаўлены сваёй назвы ‑ народ застаўся безь імя (1);

‑ ён быў спалены расейцамі ‑ яго спалілі расейцы (1);

‑ ён быў прызначаны прэзыдэнтам ‑ прэзыдэнт яго прызначыў (1);

апошняе можна й гэтак прачытаць, але тады будзе іншы сэнс:

[‑ ён быў прызначаны прэзыдэнтам – яго прызначылі прэзыдэнтам (2)],

гл. ніжэй.

Казус другі:

– быў зьнішчаны ‑ зьнішчылі (2);

– былі схаваныя ў зямлю – схавалі ў зямлю (2);

– А. быў адшуканы ў вадзе ўтопленым ‑ А. знайшлі ўтопленым (2);

‑ разрабаваны і разбураны ‑ зрабавалі і збурылі (2);

‑ згода Саўміну была атрыманая ‑ згоду Саўміну атрымалі (2);

‑ старшынём быў абраны ‑ старшынём абралі (2);

‑ у партыі была створаная ‑ у партыі стварылі (2);

‑ нам патлумачана ‑ нам патлумачылі (2);

‑ не было прынята ‑ не прынялі (2);

– было прынятае рашэнне – пастанавілі (2);

‑ было вырашана ‑ надумалі (2);

– было загадана ‑ загадалі (2);

– было высьветлена ‑ даведаліся (2).

Казус трэці:

– быў створаны камітэт ‑ стварыўся камітэт (3);

‑ ў аснову было пакладзенае пачуцьцё – ў аснову пакладалася пачуцьцё (3);

‑ лічбы былі прыведеныя ‑ лічбы падаваліся (3).

Казус чацьверты:

‑ былі зацьверджаныя мандаты ‑ былі зацьверджаныя мандаты (4).

Запраўды, не заўжды і ня ўсё трэба замяняць.

§ 7.

Ёсьць шэраг выпадкаў няпэўных, дваістых і г. д. Прыкладам, здараецца, што першы казус вонкава вельмі падобны да трэцяга:

– N. быў пасьвячоны ў сан сьветара – N. высьвеціўся на сьветара (1);

‑ была разьмешчаная вайсковая ч. ‑ кватаравалася вайсковая ч. (1).

Тут зваротныя дзеясловы справа – асабовыя, характэрныя для беларускае мовы й нічога супольнага з Станкевічавай заўвагай ня маюць.

Часамі, наагул, распазнаць без кантэксту, дзе які казус, немажліва:

– быў засечаны (кім хто) – засеклі (хто каго) (1/2);

– паўстаньне было падаўлена ‑ паўстаньне здушылі (1/2).

А шмат у якіх выпадках мажлівыя варыянты замены:

┌─ арганізавалі гурток (2);

‑ быў арганізаваны гурток ┤

└─ арганізаваўся гурток (3);

┌─ дамовы пакладаліся (3);

‑ дагаворы былі заключаныя ┤

└─ дамовы паклалі (2).

Некаторыя ж наяўныя варыянты ў пляне нашае праблемы – тоесныя:

‑ тэкст звароту быў даведзены да ведама ўсіх дэпутатаў →

┌─ зварот сп. А. абвесьціў усім дэпутатам (1);

┤

└─ зварот сп. А. даў да ведамасьці ўсім дэпутатам (1).

Няма абсягаў дасканаласьці! Вось цікавы ўзор, як беларуская фраза пакутліва вылузвалася з канцылярыту:

– позірк быў накіраваны (куды) → позірк кіраваўся → ВОЧЫ ГЛЯДЗЕЛІ.

Ня ўсе пасіўныя канструкцыі грунтуюцца на зваротных формах дзеясловаў і залежных дзеепрыметніках, але ад гэтага іх характар не мяняецца:

– было прыняцьце прысягі (кім) ‑ прысягалі (хто) (1);

– бітва была зацятая ‑ біліся зацята (2).

Заганныя не самыя празь сябе марфалягічныя формы, якія бяруць удзел у стварэньні пасіўных прэдыкацыйных канструкцыяў, а той сынтаксычны зьмест, які яны нясуць.

Надта пошасныя канцылярызмы з мадальным спалучэньнем быў вымушаны, якое я ўжо стаміўся папраўляць:

‑ быў вымушаны – мусіў;

– быў вымушан – мусіў;

‑ вымушаная – мусіць;

– прымушаны працаваць ‑ мусіць працаваць;

┌─ мусілі цэлы сакавік;

‑ вымушаныя былі напрацягу сакавіка ┤

└─ мусілі праз цэлы сакавік.

Наагул, трэба помніць беларускія ўстойлівыя канструкцыі:

– было бачна – відаць;

– заўважна, што ‑ відаць, што;

– заўважна – заўважаецца;

– павінен быў – мусіў

і тады мова будзе жывая й натуральная.

§ 8.

Пад канец яшчэ раз мушу зрабіць перасьцярогу, што ўсе гэтыя рэкамэндацыі – з галіны стылістыкі, і іх удалае тарнаваньне залежыць ад уласнага густу. Ёсьць такі выраз: скажы дурню маліцца, дык ён лоб разаб’е. Мне не хацелася б, каб мы “разьбівалі ілбы” пры пісаньні. У народным маўленьні ёсьць вельмі шмат і пасіўных і безасабовых выразаў. А некаторыя зь іх вельмі прыгожыя. На жаль, пакуль што я не магу пэўна сказаць, ці ёсьць нейкая фармальна-сэмантычная розьніца паміж бюракратычнымі пасівамі і устойлівымі народнымі выразамі.

Таксама баюся, каб вайна з сынтаксычнымі пасівамі не перарасла ў вайну з пасіўнымі дзеепрыметнікамі, якія тарнуюцца ў памянёных канструкцыях. Бо залежныя дзеепрыметнікі прошлага часу – гэта ледзь не адзіная паўнавартая й паўнакроўная форма існаваньня беларускіх дзеепрыметнікаў. Мала таго, іх прадукцыйнасьць у нас куды большая, ніж у расейскай мове.

Так, мы перакладаем з расейскае мовы на беларускую:

┌─ як той казаў;

‑ как говорится ┤

└─ людзі кажуць.

Але ж ёсьць і выразы так вядзецца, так ня робіцца, табе сказана і г. д.

Каб не разібіваліся лбы й не чыніліся перабольшаньні, у якасьці адатруты прапаную на заканчэньне ўспомніць верш Альберта Паўловіч “І плач не паможа”, дзе вельмі ўдала тарнуецца народны безасабовы выраз так вядзецца..

© Ю. Пацюпа, 2009

Карозія стылю,

Fri, 20 Mar 2009 09:01:25 GMT

або Стывэн Кінг, Ралан Барт, Станіслаў Станкевіч ды Альберт Паўловіч мяркуюцца

§ 1.

Станіслаў Станкевіч у сваёй слыннай працы “Русіфікацыя беларускай мовы ў БССР” (http://knihi.com/mova/rusifikacyja.html) – тым лемантары, безь якога няма чаго й брацца за беларускую мову, – сярод непажаданых маскалізмаў называе й вось якія:

12. З хваляваннем глядзіцца тая частка фільма, дзе паказана, як на завод прыехаў Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў (ЛіМ, 19.09.1961); Цяпер, як ніколі, патрабуецца, каб прапагандыст добра валодаў тэорыяй (З, 15.07.1961); Сем мільёнаў дамоў мяркуецца пабудаваць у сельскай мясцовасці (КБ, 16). Тут маем аўтаматычнае перанясеньне ў беларускую мову спэцыфічных для расейскае мовы выразаў зь безасабовымі формамі зваротных дзеясловаў: смотрится та часть фильма, требуется, чтобы пропагандист, предполагается построить.

Даўно я гэта прачытаў, яшчэ тады, калі Станкевічава брашура хадзіла па руках у выглядзе ксэраксу. З таго часу, прааналізваўшы й пільна засвоіўшы цытаваную заўвагу, выразаў, з пасіўнымі прэдыкацыйнымі канструкцыямі я стараюся не ўжываць, выкараняю іх як магу і дзе магу. Аднак у данай зьяве яшчэ шмат чаго застаецца “па-за дужкам” непраясьненага й неразгаданага. Адкуль бяруцца пасіўныя канструцыі? Ці гэта нейкія адроджаныя архаізмы? Ці калькі зь нейкае ўплывовае замежнае мовы? Ці тут мы маем зьяву новую й лякальную? Ці наадварот, перад намі якаясьці міжнародная пляга?

§ 2.

І зусім нядаўна, чытаючы кнігу Стывэна Кінга “Як пісаць кнігі” я даведаўся, што “кароль жахаў” таксама цярпець ня можа пасіўных канструкцыяў, і лае іх апошнімі словамі:

Дзеясловы бываюць двух тыпаў: актыўныя й пасіўныя. Дзеясловы першага тыпу – гэта калі дзейнік сказу нешта робіць. Пасіўны ж дзеяслоў – гэта калі зь ім нешта робяць, а дзейнік проста дазваляе, каб тое адбылося. Пасіўнага стану трэба ўнікаць. Гэта ня толькі я кажу, тое самае вы знойдзеце і ў “Элемэнтах стылю”.

Сп-ры Странк і Ўайт не прапаноўваюць гіпотэз, чаму гэтулькі пісьменьнікаў квапіць пасіўны стан, але мне хочацца гэта зрабіць: я думаю, што неадважныя пісьменьнікі любяць яго з тае самае прычыны, зь якой неадважным каханкам даспадобы пасіўныя партнэры. Пасіўны стан бясьпечны. Няма клопатных дзеяньняў, якія трэба спаўняць, а дзейнік можа, калі перафразаваць каралеву Вікторыю, “Заплюшчыць вочы й летуцець пра Англію”. Яшчэ я думаю, што няўпэўненым у сабе здаецца, быццам пасіўны стан неяк надае іхнай працы аўтарытэтнасьці, нават нейкае велічы. Калі вам здадуцца велічнымі тэхнічныя інструкцыі і пісаньні юрыстых, дык гэта праўда-такі.

<…>

Я не хачу сказаць, што пасіўнага стану трэба зусім пазбыцца. Уявім сабе, што нехта памёр на кухні, але апынуўся ў іншым месцы. Цела было перанесена з кухні і пакладзена на канапу ў гасьцёўні – акурат так можна напісаць, хоць ад слоў “было перанесена” і “пакладзена” ў мяне проста адрыжка. Мне б куды болей спадабалася Майра ды Фрэдзі перанесьлі цела з кухні й паклалі на канапу. Чаму наагул цела мусіла быць дзейнікам? Яно ж, халера на яго, мёртвае! Што, цяжка гэта дапетрыць?

Ад дзьвюх старонак пасіўнага стану – амаль што ўсякі канцылярскі ліст, ня кужучы ўжо пра стосы кепскай прозы – мне хочацца верашчаць. Гэта слаба, гэта ўнікліва, а часьцяком яшчэ й пакутліва.

О так! Выяўляецца, што і ў ангельскай мове тая самая пляга. А русіфікацыя гэная досыць-такі апасродкаваная. Пасіўныя канструкцыі – гэта пляга нашага часу, пляга кніжнага стылю. Проста, расейская мова больш кніжная, ніж беларуская, а расейскі канцылярыт даўно, як рыбіна косьць, у нас у горле сядзіць. Але насамрэч хвароба мае куды глыбейшыя карані. Адкуль жа растуць ногі? Загадка! Адно я ведаю: у народнай гутарковай мове такім “кручаным” спосабам, калі суб’ект рэгулярна ператвараецца ў аб’ект, але застаецца агенсам! – ніхто не гаворыць.

§ 3.

Поўнага разуменьня, што ж адбываецца зь людзкімі галовамі, чаму людзі так дзіка мысьляць і мовяць, я пакуль што не знайшоў. Але ў Стывэна Кінга на асаблівую ўвагу заслугоўвае спасьцярога пра “аўтарытэтнасьць” выказваньня й характэрнасьць падобнага безасабовага, ананімнага стылю для юрыдычных лістоў.

Спадзяюся, што яшчэ адну кроплю сьвятла на аказаную “прэсную” загадку пралівае праца Раляна Барта “Міт сёньня”. Ці не з фэномэнам улады й яго разбуральным дзеяньнем мы гэт’та сутыкнуліся? Экспансіянізм улады сягае мэнтальнасьці, праточваецца ў нашу моўнасьць і выліваецца ўрэшце ў выглядзе стылёвых міязмаў. Вось скампрэсаваная і перасэнсаваная цытата з Р. Барта, дзе словы “буржуазія”, “буржуазны” я замяніў на словы “дзяржава”, “дзяржаўны” (заўважма, не “гаспадарства”! – бо ў апошняга канатацыя пазытыўная):

[Дзяржаўная] ідэалёгія як мага ахвотней пазбываецца свайго імя, праточваючыся ў прамежкавыя слаі грамадзтва; гэты мэтлівы сынкрэтызм дазваляе [дзяржаве] займець вялікую колькасьць часовых хаўрусьнікаў. [Дзяржавіна] адмаўленьне ад свайго імя становіць існасьць [дзяржаўнае] ідэалёгіі, чын, празь які [дзяржава] трансфармуе рэальны сьвет у яго вобраз, Гісторыю – у Прыроду; пачатковае ўяўленьне пра зьменлівасьць сьвету прыводзіць да перакуленага вобразу людзтва, якое паўстае нерухомым.

Пасіўныя канструкцыі ананімныя, яны ўнікаюць быцьцёвае адказнасьці, перакладаючы яе на плечы няведамага суб’екту “па-за кадрам”, на сумленьне “шэрага кардынала”. Успомнім слынную “калектыўную адказнасьць” савецкае бюракратыі як спосаб ухіляцца ад адказнасьці. “Ня я пяю, народ божы...” – пяюць сырэны ўлады. І глянь, шаноўны чытач, ці ня ты ў гэтым хоры падпяваеш? А дыскурс нібы нашэптвае: ня я раблю! ня ён! ня мы! ніхто ня робіць! само робіцца! І хто паспрачаецца з гэтай безасабовай сілай, якая валачэ нас і нашу думку праз лябірынты інструкцыяў і цыркуляраў, якая космас замяняе на канцылярыю, а дзікую сьцяжынку жыцьця – на гатовы маршрут, выпісаны няведамым службоўцам, – службоўцам, які й сам сабе не гаспадар.

§ 4.

Дык ці паставіў Р. Барт тутака апошнюю кропку? Думаю, што не. Але спыню гаданьні й дазволю сабе перайсьці да практычных прыкладаў. У 1994–1995 гг. мне разам зь Янкам Трацяком і Сяргеем Габрусевічам даводзілася рабіць часопіс “Сьвіцязь”, у 1998–1999 гг. я дапамагаў Анжаліне Дабравольскай рэдагаваць некаторыя беларускія матар’ялы “Гродненскіх епархіальных ведомостей”, у 2002 г. я карэктаваў для Алены Сіневіч жаночы бюлетэнь “Саламея”, а ў 2003–2004 гг. з Уладзімірам Хільмановічам і Віктарам Сазонавым кшталтаваў мову ў бюлетэні “Свой лад”, зь імі ж рыхтаваў “шчэцінскія брашуры”, выдаваныя фондам Л. Сапегі – і ўсюды, як венікам, вымятаў пасіўныя канструкцыі з тэкстаў. Але сьмецьце не выкідваў, зьбіраў, аналізаваў. А зараз кшталты тае мярцьвянае мовы, розныя гатункі лайна маю выставіць людзям на вока.

Тое, што ніжэй прапануецца, ня выдумана, а ўзята з даўнейшых карэктураў. Зьлева, звычайным шрыфтом, – падаюцца ўзоры пасіўных канструкцыяў, а справа, тоўстым шрыфтом, – тыя адменьнікі, якія я прапаноўваў наўзамен. Натуральна, разам з пасіўнымі канструкцыямі я выпраўляў і іншыя моўныя хібы. Казённасьць як комплексная зьява “практыкуе” іх нямала: “дубовыя слоўцы”, “расьцяканьне мысьляю па дрэву”, “масла масьленае” і да т. п.

Далей будзе: http://paciupa.livejournal.com/6740.html#cutid1

© Ю. Пацюпа, 2009

Заўзімацца / Заўзяцца

Fri, 30 Jan 2009 12:05:43 GMT

Прыйшоў памалу да высновы, што вялікія пасты пра мову мала эфэктыўныя. Большая палова інфармацыі, як выявілася, не ўспрымаецца й не запамінаецца. А шкада, бо ў мове ўсё зьнітавана з усім. І малымі “пстрычкамі” нічога ня скажаш. Дык вось... “пстрычка”...

...на днях, пераглядаючы свае пазнакі ў Леапольда Родзевіча, убачыў дзеяслоў заўзяцца / заўзімацца, аднакаранёвы да спакменьніка заўзятар, пра які я ўжо ня раз пісаў:

http://arche.bymedia.net/2007-11/paciupa711.htm

http://community.livejournal.com/by_mova/457559.html

П я т р о к. Годзе, годзе, красу наводзіць, і так, здаецца, як кроў з малаком... Іш ты як заўзялася! Вікця?! Ня чуе! Ну то й добра!

А некаторыя да гэтае пары яшчэ ня вераць!

З трасянкі на мову (дакончаньне)

Thu, 27 Nov 2008 14:22:49 GMT

сабрацца – зьберціся; з’ыбрацца; перан. надумацца; завінуцца; хацець, мецца

сабраць – пажадана: зьберці; пазьбіраць

савет – рада

сагравацца – грэцца

саграваць – грэць

сагрэцца – нагрэцца; угрэцца; пагрэцца

сагрэць – нагрэць; угрэць

саджаць – садзіць

садзейнічаць – лепш.: спрыяць

садзіцца – сядаць, сядацца

сам па сабе – сам сабою, сам празь сябе

самаўпраўства – самаволя

самкнуцца – злучыцца

сапраўды – лепш: запраўды

сарваць – лепш: з’ырваць

сардэчна-сасудзісты – сэрцава‑судзінны

сардэчны – сэрцавы; перан. шчыры; чулы; любы

саслоўе – стан

саставіць – скласьці; укласьці

састаў – склад

састаўная частка – складнік

састаўны – складовы; складзены

саступіць – лепш: спусьціць; папусьціць; папусьціцца; схіліцца (з дарогі)

сачкаваць – лайдачыць; агіляцца

саюз – зьвяз; хаўрус

саюзьнік – хаўрусьнік

сварлівы – звадлівы

своеасаблівае (стаўленьне) – лепш: адмысловае

своеасаблівы – пажадана: адметны; адмысловы

своечасова – лепш: у час

своечасовы – лепш: учасны

скачок – скок; скаканьне

скрасьці – лепш: украсьці

скрозь (заслоны) – праз (заслоны)

славесны – моўны; слоўны; вусны

сладастрасны – юрлівы, ласы

сладастрасьнік – юрлівы (-ая), ласун (ласуха)

служыцель – служка; служэбнік; служэньнік

смута – закалота

соплі – смаркачы; смэркі

спаборнічаць – *спабораваць

спавядаць (ідэю) – вызнаваць

спадкапрыемнік, спадчынапрыемнік – спадкаемца

сплюнуць – плюнуць; выплюнуць

справа ў тым – рэч у тым

справіцца – даць рады; суладаць

спрытняк – спрытны(-ая); ёмкі(-ая); ёмкач, урвіс

ссутулены – згорблены; пахілы

сталовая – сталоўка; ядальня

старажытныя (рас. “древние”) – даўнейшыя (людзі)

стасункі пал. – дачыненьні; стыканьне

стойкі – цьвёрды; трывалы; неадменны, пэўны

страсьць – жарсьць, рымасьць

строіць (зь сябе) – удаваць (зь сябе)

стрымгалоў – шпарка; як мага; на скрут галавы; стоць галавой

суадносіны (рас. “соотношение”) – умеркаваньне; мера

субяседнік – размоўца; суразмоўца

сувязь – пажадана: зьвязак; лучнасьць

сумесна – разам

сумненьне – пажадана: сумнеў

супаставіць – прымеркаваць

супернік – сýпар

супрацоўніцтва – пажадана: супраца

супрацьзаконны загад ‑ незаконны загад

супрацьлеглы (бок) – адваротны

сутнасьць – існасьць; істá

сучаснае – лепш: сучаснасьць

схлынуць – (пра ваду) адысьці; (пра пачуцьці) счахнуць

сысьці – адысьці; пайсьці; уцячы; адысьціся; (і толькі зрушыцца зь месца) зысьці

сысьці: сайдзе! – пойдзе!

сыход – адыход; разыходжанне; уцёкі

сыходзіць – адыходзіць; ісьці; уцякаць

сышчык – дэтэктыў; сьледчы; стар. віж; сок

сьвядомы – лепш: сьведамы

сьвяціцель – *сьвяцьбіт

Сьвяшчэннае Пісаньне – Сьвятое Пісьмо (прр.: ~~“пісьмо”~~, ~~“перапіска”~~)

сьвяшчэнны – сьвяты; найсьвяцейшы

сьмелы – часьцей: адважны

сьмецьцеправод – пажадана: сьмецьцявод

сьпяваць – лепш: пяяць, пець

сьпячка – спаньнё; санлівасьць; зімовы сон

сьценка – сьцяна

сьцерці: сатру – стру

такім чынам – такім парадкам (спосабам; ходам)

таму што – бо

таньчыць пал. – танцаваць

тварыць – (сьвет) ствараць; (цуды) чыніць

Тварэц – Створца

траскатня (балбатаньне) – таркатаньне

трэніроўка – трэнэраваньне; практыкаванне

тут жа – адразу

тым ня менш ‑ і ўсё ж

тычыцца – датычыць; датыкае

тэрмінова – лепш: сьпешна

у адсутнасьць (каго, чаго) – без (каго, чаго)

у выпадку – часьцей: у разе

у гонар – на чэсьць

у гэты час – часьцей: тым часам, гэтым часам

у далейшым – пазьней

у двух (кроках, мэтрах) – за два (крокі, мэтры)

у добры шлях – шчасьлівай дарогі

у маю (яго) прысутнасьць – пры мне (ім)

у межах – лепш: у абсягах

у першую чаргу – перш-наперш; перадусім; упярод

у прысутнасьці (каго) – пры (кім)

у рэшце рэшт – урэшце

у сваю чаргу – сваім парадкам

у сілу таго – з тае прычыны

у сувязі – пажадана: у зьвязку

у якую цану – колькі каштуе; якая цана

уадзіночку – сам-адзін (сама-адна)

уборка – (збожжа) жніво; (кватэры) прыбіраньне, прáтаньне

уваскрасеньне ‑ ускрошаньне

уваходзіны – лепш: уходзіны

уваходзіць – лепш: уходзіць

увенчаны – каранаваны

увераваць – паверыць, даць веры

увянчацца – каранавацца; завершыцца

угодлівы – дагодлівы, улёсьлівы, лісьлівы

угоднік – абраньнік

угодніцтава – дагодлівасьць

угождать – наравіць

угрохаць (машыну) – размалаціць

удавацца (у спрэчкі) – пускацца

удзельнічаць – браць удзел

удзяляць – надаваць

удосталь (усяго) – досыць

удушша – задуха

узаемаадносіны – дачыненьні

узаемадачыненьні – дачыненьні

узгадаць укр. – лепш: успомніць; распамянуць

уздрыгнуць – здрыгануцца; сьцепануцца

узнос – складка; адлік

узровень – ровень; межань

узрост – век; гады (гл.: ~~“рост”~~)

узрывацца – выбухаць

узьбірацца (на што) – залазіць, заскокваць

узьдзейнічаць – уплываць

узьнімацца – уздымацца

уклад – парадак

уключаны – (у справу) улучаны; (тэлевізар) увамкнёны

уключаць – улучаць; залучаць; умыкаць; (матор) запускаць

уключыцца (працьверазець) – апрытомець

умінаць – трупаціць; пуцаваць

умываньне – мыцьцё

умяшальніцтва – умяшаньне; замешваньне

уніжаць – прыніжаць; абніжаць

унутраны – лепш: нутраны

уняць (супакоіць) – утаймаваць

упадак – заняпад (прр.: рас. “падзеньне” – белар. “упадак”)

упадаць – (у гнеў) пускацца; (у экстаз) западаць

упамянуты – памянёны (прр.: ~~“узгадаць”~~)

упіцца перан. – пацешыцца

урач – лекар; доктар

урон – шкода; вуйма; протар

уручэньне – уданьне

ускочыць (зь месца) – падхапіцца

успыхнуць – загарэцца, шугануць, пыхнуць; выбухнуць; бліснуць

устаноўка (помніка) – усталяваньне; усталёўваньне

устараненьне – зьнішчэньне, зьліквідаваньне; прыбіраньне

устарэлы – застарэлы

устарэць – застарэць

устройваць – учыняць

устрывожана (сказаць) – трывожліва

устрывожаны – растрывожаны (рой); трывожлівы (голас)

усыхаць – ссыхацца

утрэскацца – уняхацца, ухляпацца

уцелясьнёны – уцелены

уцечка – праточваньне; адток

участак (выбарчы) – дзяльніца

ушчыльную – усутыч, шчыльна, шчытна

фарміраваць – фармаваць

фу – фэ

фыркаць – чмыхаць; (пра коней) пырхаць; храпці

хадайнічаць – старацца (за каго)

хадатай – пасярэднік, заступца

хадатайства – пасярэдніцтва; стараньне

халатнасьць – абыякавасьць

хапае (усяго) – стае (усяго)

хаця – хоць; зрэшты

хопіць – досыць; стане; годзе, будзе (хопіць зь мяне – годзе мне)

хрысьціцель – хрышчэньнік

худоба – худзіня; можна: худзізна (белар. “худоба” – рас. “скотина”)

хутка – розьняцца: хутка; скора; зараз; неўзабаве

цалкам пал. – лепш. цалком; зусім

цудатворца – цудадзей

цягацца (спабораваць) – ходацца (белар. “цягацца” – гэта “валачыцца”)

цярпіма – памяркоўна; нішто сабе

цячэньне – плынь; плыў; патока

чаканка – (дзеяньне) кляпаньне; (прадукт) кляпанка

чарцёж – рысунак

чашка – кубак

чвякаць – чамкаць

чернь – чарналюд

чутно – лепш: чуваць

чыйсьці – часьцей: нейчы

чын ‑ парадак

чын чынам ‑ да ладу; па парадку

чынам (якім, дзіўным) – парадкам; спосабам; ходам (якім, дзіўным)

чыніць – папраўляць, рэпараваць; наладжваць; рамантаваць (белар. “чыніць” – рас. “творить”, “делать”)

чысьціць (бульбу) – абіраць; (маладую бульбу) скрабаць; (яйко) лупіць

шпурляцца – розьняцца: (у каго) шпурляцца; (з кім) перакідвацца

што-небудзь – што; што-колечы; што-кольвек; (сказаць) чаго-кольвек

штохвілінна – розьняцца: штохвіліны; штохвілінна

шчасьліўчык – шчасьлівы(-ая); радзей: шчасьлівец

шчоўкаць – (абцугамі) пстрыкаць; (зубамі) ляскаць

шышка (на галаве) – гуз, гузак

ягадзіцы – галы

ядзерны – лепш: ядравы

язычнік – лепш: паганец

як бачна – як відаць

як гаворыцца – як той казаў

як правіла – часьцей: зазвычай

які-небудзь – пажадана: які; які-колечы; які-кольвек; які-любя; неякі

яўленьне (Хрыста) – аб’явеньне

яўрэй – габрэй; жыд

ячэйка – вуза

З трасянкі на мову (працяг)

Thu, 27 Nov 2008 14:20:57 GMT

па – розьняцца: паводле; з; у; на; згодна з; па

па мне (на маю думку) – па-дзеля мяне

па мне (убор) – для мяне (убор)

пабелка – (матар’ял) беліва; (дзеяньне) бяленьне

пабоі – біцьцё

пабойвацца – асьцерагацца

павінен быць – лепш: мусіць

пагранічны – памежны

пагрузка – гружэньне

пагэтаму – таму

падавіцца (папярхнуўшыся) – задавіцца гл.: ~~“задавіцца”~~

падавіць (паўстаньне) – здушыць

падазрэньне – падозраньне

падаплёка – падлямоўка; падкладка, падклад

падаткаплацельшчык – *падаткаваньнік

падаўленьне – здушэньне; уціск

падвяргацца – падпадаць і г. д.

падвяргаць – паддаваць і г. д.

падзеньне – паданьне, спаданьне; упадак (з дуба); заняпад (аўтарытэту)

падкачаць: падкачалі – падвялі

падлюга – часьцей: подлы

падманшчык – ашуканец; ілгун

падняцца – часьцей: устаць

падрадзíцца – нагадзíцца

падручны (памочнік) – памагаты

падрыхтоўка – *рыхтоўля, рыхтаваньне; падрыхтаванасьць

падтрымка – падтрыманьне; *падтрым

падтрымліваць – падтрымваць, падтрымоўваць

падчас – у час; калі-нікалі, бывае

падыхаць – здыхаць

паездка – язда; ад’езд; разьезды; падарожжа; дарога (увесь час у паездках – увесь час у дарозе(у разьездах))

паёк – бонда

пазбавіць – пажадана: пазбыць

пазбаўлены – пазбыты; без (чаго)

пазьбягаць – унікаць; ухіляцца

пай – дзель

пайка – дзель

паказчык – паказьнік

пакараньне – кара; караньне

пакарыцель – пераможца

пакаяньне – кáяньне; каятá

паколькі – бо

пакрочыў – лепш: пайшоў; рушыў; пашыбаваў; пасігаў

пакуль – пакуль што (пакуль! – бывай(-це)!)

пакупка (рэч) – купля (рас. “купля” – белар. “купляньне”)

пакупнік – купец

пакупніца – купчыха

палаяўся – розьняцца: павáдзіўся (з кім); палаяўся (на каго)

палёт – лёт

палітыка-эканамічны – палітычна-эканамічны

паліць пал. – курыць

палоньнік – палонны; стар. няцец

палоска – паласа

палясоўшчык – палесаўнік; лясьнік

памарудзіць (рас. “помедлить”) – счакаць

памешчык – абшарнік; пан

памінальны – задушны

памінаць (ліхам) – успамінаць (нядобра)

паморшчыцца – скрывіцца

памылка – пажадана: абмыла

памыляцца – лепш: мыляцца; мылíцца

памятаць – часьцей: помніць (“помнік” жа, а ня ~~“памятнік”,~~ а таксама "помны", "векапомны")

панесьці (страты) – мець (панясеш – мецімеш)

паносіць (лаяць) – бэсьціць, вычвараць

па-першае (другое і г. д.) – першае (другое і г. д.)

паразмаўляць – пагутарыць; пагаварыць

паразьмінаць (ногі) – разрухаць; папрактыкавацца

паратунак (у Бога) – збавеньне

парашыць (на тым) – пагадзіцца (на тым)

пасадка (у поезд) – сяданьне (у цягнік)

пасланьне – ліст; паведамленьне; ведамка, ведамасьць

паслужыць: паслужыла (прычынай) – сталася

пасрэдна – сярэдне

пасрэднік – пасярэднік

пастаноўка (п’есы) –лепш: інсцэнізацыя

пастаноўшчык – лепш: рэжысэр, інсцэнізатар

пастаянна – стала; неадменна; заўсёды

пасур’ёзьней – сур’ёзьней

па-сутнасьці – у існасьці; з грунту; у ісьце

пасьля – прысл. потым; тады; прыназ. па; пасьля (пасьля таго – а тады)

пасягаць (на што) – квапіцца (на што)

пасяджэньне – паседжаньне

патомства – нашчадкі; нашчадзь; патомныя

патомственны – патомны

патэнцыяльны – патэнцыйны

паўзмрок – прыцемак

паўсюдна – розьняцца: паўсюль; паўсюдна

паўсядзённы – штодзённы

пафарбаваны – (памазаны) памаляваны; (прасычаны) пафарбаваны

пафарбаваць – памаляваць (падлогу); пафарбаваць (валасы)

пацясьніць – пасунуць; адсунуць

пачарнеўшы – пачарнелы; (моцна) учарнелы

пачыніць – паправіць, направіць, адрэпараваць; наладзіць (белар. “чыніць” – рас. “творить”, “делать”)

пачынка – паправа, направа, рэпарацыя; наладжваньне

пена – шумá

перавесьці дыханьне – зьмяніць дух

пераводзіць дыханьне – аддыхвацца; уздыхаць

перадавы – паступовы; пярэдні, чалавы

перакладчык – перакладнік; перакладаньнік

пераключыцца – перамкнуцца; перакінуцца

перапіска – ліставаньне

пераплёт (цяжкасьць) – пекла; куламеса

перастрахоўшчык – перасьцярожлівы, засьцярожлівы

ператварыцца – лепш: абярнуцца; перакінуцца

перхаць – кошасьць

першапачаткова – ад пачатку

першапачатковы – выточны; пачатны

печка – печ

пікетчык, пікетоўшчык – пікетовец

пісьмо – ліст (прр.: ~~“Сьвяшчэннае Пісаньне”~~, ~~“перапіска”~~)

піўная – піўніца

піхаць – пхаць

плавільня – *тапільня

плавіцца – тапіцца, растапляцца; вытапляцца

планіроўка – плянаваньне; плян

пласьцінка – кружэлка

плацёжны – *плацельны

плёначка (на малацэ, яйках) – плевачка

плянуемы – плянаваны

побач (праходзіць) – каля

повад – зачэпка

погляд – лепш: пагляд

поласьць – пустоціна

полы – пусты

поўнасьцю – цалком; напоўніцу

пошук – лепш: шуканьне

прававы – праўны

правапарушэньне – парушэньне права

правасуддзе – *судовасьць; суды; справядлівасьць

правільна – пажадана: слушна; добра

правільней – слушней, дакладней; лепш

правіцель – уладца

правядзеньне – розьняцца: праводжаньне; правядзеньне

прагаласіць (рас. “провозгласить”) – абвясьціць

прагулка – шпáцыр; праходак, прахажка; гульба

прад’явіць – падаць, зьявіць; паказаць; выставіць

прадаўжаць – працягваць; падаўжаць

прадаўжэньне – працяг; падоўжаньне

прадаўшчыца маск., прадавачка укр. – прадаўніца

прадбачлівы – пажадана: прагадлівы; абачлівы; празорлівы

прадвызначэньне – наканаваньне; выракаваньне; выракаванасьць

прадказваць – пажадана: варажыць; вешчаваць

прадпісаньне – наказ

прадпрымаць – чыніць

прадставіцца – назваць (сябе)

прадставіць (да ўзнагароды) – прапанаваць (на ўзнагароду)

прадставіць (каго, каму) – пазнаёміць (каго, з кім)

прадстаўнік – пажадана: (суб’ект) заступнік; (аб’ект) *зьяўнік

прадстаць (перад кім) – стаць

прадугледжваецца – пажадана: мяркуецца; агадваецца

прадугледзець – пажадана: агадаць; прагадаць; намеркаваць

праём – пройма

пражываць (дзе) – пажываць; жыць

пражытачны – пражыцьцёвы

празьмерна – занадта; над меру

празяваць – празяпіць, правароніць

пракаціцца – праехацца

прама – проста, прост’; наўпрост; адразу

прамапрапарцыйны – простапрапарцыйны

прамаруджваньне – бава

прамахнуцца – спудлаваць, даць пудла; абмыхнуцца

прамільгнуць – мільгануць (прамільгнула – мільганула)

прамокнуць – змокнуць; (моцна) вымакнуць; намокнуць

прамы – просты, роўны; скразны; чысты; беспасярэдні; (позірк) адкрыты

прамычаць – прамармытаць

прамямліць – прамармытаць

пранізаць – працяць

пранікнуць – пратачыцца; прабрацца

прапаведваць (веру) – навучаць (веры)

прападобны – сьвятаўлівы

праслаўляюцца – славяцца

прасохнуць (пасьля дажджу) – абсохнуць; высахнуць

прастол – сталец

прасьвятая – найсьвяцейшая

пратэрмінаваць – лепш: прачасаваць

праўленьне – кіраваньне

працягнуць – (руку) падаць; (час) прабавіць; вытрываць

пропаведзь – казаньне; навука

пры гэтым – заразом; пад тое

прыбіральшчыца – прыбірачка; прыбіраньніца

прывіты – прышчэплены

прыводзіць (цытату) – лепш: прыточваць

прыгаварыць – прысудзіць; выракаваць

прыгавор – вырак; прысуд

прыгадаць укр. – часьцей: успомніць; спамянуць

прыгажосьць – пажадана: хараство; краса

прыгажун – пажадана: харашун

прыгажуня – пажадана: красуня; харашуха

прыгнятаць – уціскаць

прыгожы – лепш: харошы

прыдурак – паўдурак

прыйсьці ў сябе – апрытомець, ачуняць

прыкідвацца (кім) – удаваць (каго, з сябе)

прыкідваць – меркаваць; думаць; узважваць; рахаваць; шупіць

прыкіды – меркаваньні; разважаньні; рахубы; надумы

прыкінуць – памеркаваць; падумаць; узважыць; парахаваць; ушупіць

прымаць меры – рабіць захады; даваць рады

прымірэньне – замірэньне; згода

прымяненьне – тарнаваньне; ужываньне; карыстаньне

прымяняць – тарнаваць; ужываць; карыстаць

прынікнуць – прыпасьці; прытуліцца

прысутнічаць – быць; бытаваць; трываць

прытварыцца – прыдацца

прытрымлівацца (думкі) – пільнавацца

прыўкрасны – харошы; прыгожы; цудоўны

прыхожая – вітальня; прывень, сенцы

прычым – і то; прытым

пустырь – бубен

путаны – блытаны; зблытаны

пэўна – часьцей: пэўна што

пялёнка – пялюшка, полка

п'янчуга – п'янюга

пярвічны – першасны

пятачок (месца) – пляцок

пяткі – пяты

пятля – завеса (прр.: “завеса”)

рабалепства – папаўзьлівасьць

рабяты – дзеці

радаслоўная – радавод

радзіма – часьцей: бацькаўшчына; айчына

размазьня – недарэка; салапяка

размаўляць – часьцей: гутарыць; гаварыць

размахваць – махаць

размораны – разамлелы

разнавіднасьць – адмена (прр.: ~~“відазьмяняць”~~; гл.: ~~“адмяняць”~~)

разнагалосьсе – нязгода; звада, сварка

разтаможка – *мытаваньне

разьбірацельства, разьбіральніцтва – разьбіраньне; разборы; разбор

разьвязаць – распачаць; усчаць (прр.: рас. “решить” – белар. “разьвязаць”)

разьдзьмуць: разадзьмі – разьдзьмі

разьмяцца – разрухацца; папрактыкавацца

ранімы – уражлівы

раптоўна – розьняцца: раптам; раптоўна

раскарака – кірнаты (-ая), кірна

распавесьці укр. – расказаць

распавядаць укр. – расказваць

распаўсюджваньне – пажадана: шыраньне; пашырáньне

распаўсюджваць – пажадана: шырыць; пашырáць

распаўсюднік – пажадана: пашырáньнік

растаможваць – мытаваць

растварыцца – рассыціцца, расчыніцца

расчляніць – распадзяліць

расьцяпа – растрасá; недарэка, целяпень

раўнадушша – абыякавасьць

рашуча – адважна; цьвёрда; без разваг, не раздумваючы; наважна

рашэньне – разьвязаньне; рассудак; пастанова; зьмеркаваньне; думка; вырак

рваць (уцякаць) – перці (рванулі – паперлі)

рвота – ваніты, рыгі, рыгачы; ванітаваньне

рост – узрост; узрастаньне (гл.: ~~“узрост”~~)

рубеж – граніца, мяжа, крэс, апора

румяец (на твары) – краса

рускі – часьцей: расейскі

рушыцца (абвальвацца) – бурыцца

рывок – парыў

рычаньне (сабакі) – гырчаньне; гырканьне

рэзэрвны – рэзэрвовы

З трасянкі на мову (працяг)

Thu, 27 Nov 2008 14:17:29 GMT

дабро: поўнае “дабро” – поўная “згода”

дагавор – дамова

даказваць – даводзіць (белар. “даказваць” – рас. “талдычить”)

дакладчык – чытар, лектар

дальні – лепш: дальны, далёкі; дальшы

дапамагаючы – дапаможны

дапрос – допыт

дарагавізна – даражыня, дарагоўля

дарадчык – дарадца, дараднік

дарэмна – розьняцца: дармá; дарэмна

дастаткова – лепш: досыць; паддастаткам

дасуг – вольны час, спакволя; адпачынак, забава

дасьледчык – дасьледнік

дашкалёнак – дашкаляня

дзейнічаць – дзеіць, дзеяць; чыніць; уплываць

дзесьці – часьцей: недзе

дзецішча – стварэньне; дзіця

дзіцёнак – дзіця

дзяжурны (жарт) – гатовы; прынагодны

дзяжурыць (вычэкваць) – пільнаваць

дзярмо – лайно

днём – удзень

добразычлівы – зычлівы

добрасумленны – сумленны

добраўпарадкаваньне – парадкаваньне; спарадкаванасьць

доказ – довад (белар. “даказваць” – рас. “талдычить”)

долговязый – цыбаты; даўгапялісты

дохлы – здохлы

дравесны – драўняны; дрэўны

драны – падраны, падзерты; абадраны, абдзерты

дружалюбны – таварыскі; (да каго) спрыяльны

дрэсіроўка – дрэсура; муштра; дрэсараваньне

дудкі! – трасца!

духі – парфума

душыцца – парфуміцца

ды не! – дзе там! што ты!

ды ну! – ай-я! дужа-ткі! дзе там! куды там!

ёкнула (сэрца) – запала (сэрца)

жадаць – розьняцца: зычыць (некаму); хацець, жадаць (сабе)

жалезка (рас. “железка”) – жалезіна

жывапіс – пажадана: малярства

жывапісец – пажадана: маляр

жывапісны – маляўнічы

жыльлё – жытло

жыцьцядзейны (энэргічны) – чынны

з мэтай – дзеля

за выключэньнем – з выняткам

за сябе пастаяць – адбараніцца

за тым (прыехала) – дзеля таго (прыехала)

забрацца (у што) – залезьці; убіцца; занурыцца

заведзена (так) – вядзецца (так)

завеса – заслона; паравана (прр.: белар. “завеса” – рас. “петля”)

заводакіраўніцтва – кіраўніцтва завода

загадчык – загаднік

загаловачны – загалоўкавы

задавіцца (у пятлі) – задушыцца (гл.: ~~“падавіцца”~~)

задача – пажадана: заданьне

задыхáцца (ад кахання) – захлынацца

зазыбаць (рас. “заколебать”) – даняць

зайздросны (чалавек) – зайздросьлівы

заканчваць – лепш: сканчаць, канчаць; даканцоўваць

заключацца (у чым) – палягаць, замыкацца

законапаслухмяны – *законлівы

замахвацца (каменем) – меціцца

замерці – заціхнуць

замова (прадукту) – заказ (рас. “заказ” – белар. “заказ”; рас. “заговор” – белар. “замова”)

замовіць пал. – заказаць (рас. “заговорить” – белар. “замовіць”)

зарыцца – квапіцца, галіцца

затрымлівацца – затрымвацца, затрымоўвацца; (у дарозе) запыняцца

затхлы – затохлы

затым – прысл. потым; тады

зафарбаваны – замаляваны (гл.: ~~“пафарбаваць”~~)

Збавіцель – Збаўца

зборышча – зборня

зварачны – зварніцкі

згасаючы – згасаны; згасальны

з-за – (прычына) праз; дзеля; з, ад; (месца) з-за (куста)

зімні – зімовы

злоба – злосьць; злаваньне; верадаваньне

злобстваваць – злавацца; верадаваць

знаменьне – знак, знацьба

знатны – слынны; шляхетны

знаходзіцца – лепш: быць; стаяць; сядзець; вісець

зубаскаліць – выскаляцца

зыходзіць (з чаго) перан. – выходзіць (рас. “исходить”)

зыходзіць (крывёю) – сьцякаць

зьберагаць – ашчаджаць; шанаваць; захоўваць

зьвергнуць – зрынуць, скінуць

зьвяно – агніво (ад слова "гнуць”)

зьвяржэньне – скіданьне; скіненьне

зьлязаць – злазіць

зьмяніўшыйся (голас) – зьменены

зьмяюка – зьмяюга; змяюжына

зьнешнасьць – вонкавасьць, знадворнасьць

зьнешне – звонку, знадворку; вонкава

зьнешні – вонкавы, знадворны

зьяўляецца (кім, чым) – ёсьць (кім, чым)

зявака – загавайла; салапяка

і сапраўды – лепш: і праўда

ігрок – гулец; гуляка

ідал – балван

ідалапаклонства – балвахвальства

існуючы – існы

каварны – падступны; здрадлівы

кагосьці – часьцей: некага

казна – скарб

казначэй – скарбнік

кайма – шляк, беражок; аблямоўка; паласа

кайф – слодыч

каленкі – калені; (у дзетак) каленькі

калі-небудзь – лепш: калі; калі-колечы; калі-кольвек; калі-нікалі; некалі; хоць калі

калісьці – часьцей: некалі

каляска – вазок; возік

камэнціраваць – камэнтаваць

канечне, канешне – ведама (прр.: ~~“неабходны”~~)

канчатковы – лепш: канчальны; даканцовы

капіравальны – капіявальны

каратышка – курдупель

катаржны (цяжкі) – пякельны

катацца – езьдзіць; (туды-сюды) разьязджаць

каціць (ехать) – мчаць; рушыць (пакацілі – рушылі)

качацца (з боку на бок) – хістацца; гойдацца

кінанавіны – навіны кіно (кіна)

кіруемы – кіраваны

кіруючы – кіравальны; кіроўны; кіраўнічы

клацаць – бразгаць (зброяй); ляскаць (зубамі); пстрыкаць (друкаркай)

ключавы – падставовы; вузлавы; каранёвы

княжацкі – княскі

корчыть (зь сябе) – удаваць (але ня ~~“курчыць”~~!)

край (сподка, стала) – бераг

крануцца (зь месца) – зрушыцца

крануць (душу) – уразіць

крахабор – скнара; хцівец

крочыць – лепш: ісьці; шыбаваць; сігаць

крупіца – каліва

лакіраваць – лякаваць

ламаны (стол) – паламаны

латынь – лаціна

лёсавырашальны – вызначальны, вырочны

лёсаносны – лёсавы

лівень – залева

лідзіраваць – лідараваць

літаральна – пажадана: даслоўна

ліхач – рызыкант, зух, ёмкач

лупавокі – лупаты; зрынаты, зіркаты

любавацца (чым) – цешыцца (чым, з чаго)

любімец – улюбёнец

любіцель – ласун, любец, аматар

любы – кожны; усякі; хоць які

люляць (спадзеў) – песьціць (спадзеў)

лячэбны – лекавы; лекарскі

магчыма – можа; мабыць; мажліва

магчымасьць – змога; магá; мажлівасьць

мажліва – розьняцца: можа; мабыць, мажліва

маладажоны – маладыя

марожанае – марозіва

марскі – пажадана: морскі

марудзіць (рас.: мешкать) – бавіцца; бавіць час

матацца (зь месца на месца) – кідацца

матаць (ехаць) – гнаць; перці

маток – клубок; шпуля

мёртвы – розьняцца: мёртвы; нежывы

між тым – тым часам

міжусобіца – звада; ростырк

мілы – любы

мінулае – лепш: мінуласьць

мірскі – сьвецкі

мноства – лепш: многа

моцнадзейнічаючы – уплывовы; дзейсны; моцна дзейны

муціць: муціць (гадка) – нýдзіць; цягне на ваніты

мучыцель – лютар

мыйка – мыцьцё

мычаць – рыкáць; мыкаць

мэдыцынскі – мэдычны

мэтазгоднасьць – пажадана: дамэтнасьць

мэтанакіраванасьць – пажадана: мэтнасьць; мэтлівасьць

мяжа (рас. “предел”) – граніца; крэс

мямліць (невыразна гаварыць) – гамазіць; мармытаць

мяркуемы – меркаваны

мясапрадукты – мясныя прадукты

на гэты раз – гэтым разам

на пошукі (прыехаў) – шукаць (прыехаў)

на працягу – праз, пераз (але ня ~~“цягам”~~)

на самой справе – розьняцца: запраўды; насамрэч; у запраўднасьці

набраклы – набрынялы

навёрстываць – намагаць

навічок – навік

наводмаш – наводліў

навярстаць – намагчы

нагадаць укр. – лепш.: напомніць

наглядны – навочны

назло – на злосьць

накапленьне – зьбіраньне; награмаджваньне

накачаны (мускулісты) – здаравяцкі

накіроўвацца – лепш: кіравацца

накірунак, напрамак – кірунак

налічные – гатоўка

налюбавацца – нацешыцца; нагледзецца

нападаючы – нападны; нападнік

напасьледак – пад канец; наастачу

напаўпусты – лепш: паўпусты

наперекор – насуперак; насупор

напрамак укр., гл. ~~“накірунак”~~

напрамую – наўпрост (гл.: ~~“наўпросты”~~; прр: ~~“прамы”~~)

напрыканцы укр. – у канцы; пад канец

напрыклад – лепш: прыкладам

напэўна (рас.: наверное) – пэўна што; пэўна-такі; радзей: пэўна, напэўна

напэўна (рас.: наверняка) – пэўна, пэўна ж (толькі не ~~“напэўна”~~)

нарвацца – наскочыць; нагадзіцца

народ (паважаў) – лепш: людзі (паважалі)

насалоджвацца (рас. “наслаждаться”) – цешыцца; мець асалоду

насільле – гвалт; сілаваньне, насіленьне

настолькі – лепш.: так, гэтак; такі, гэтакі

наступства пал. – *наступнасьць

насупраць – розьняцца: супраць, проці; насупраць

насьледзтва – спадчына, спадкі; (жывёлы) прыплод

наўпрост – часьцей: проста; радзей: наўпрост

наўпросты ірр. – просты; роўны; скразны (гл. ~~“прамы”~~, ~~“напрамую”~~)

нахлынуць – наплысьці; наваліцца

нахохліцца – начапурыцца; надзьмуцца; нашэршыцца

націск – напор; навала

націскны – розьняцца: націсьнены; націскавы

начны – пажадана: ночны

не па сабе – несамавіта

не хапае – не стае; бракуе

неабходна – трэба, патрэбна; пільна (канечна) патрэбна; мусова

неабходнасьць – патрэба; пільная (канечная) патрэба; мус

неабходны – патрэбны; пільна патрэбны; канечны; мусовы; належны

неад’емны – неадымны

неаднаразова – лепш: ня раз

недахоп к.-рус. – загана; хіба; нястача, брак

незадача – пляга

некалькі (чаго) – лепш: колькі

немагчыма – розьняцца: нельга, няможна; немажліва

непазьбежна – няўхільна

непарочны – беззаганны; найчысьцейшы

непаседлівы – няўрымсьлівы

непасрэдна – беспасярэдне

непрыкметна – розьняцца: неўпрыкмет; непрыкметна

несумненна – пэўна; пэўна ж

неўзьлюбіць – незалюбіць

ніколькі – ані; зусім; ні мала

нікудышны – нікчэмны

новаўвядзеньне – навіна

новенькі – узмац. (зусім новы) навюткі; памянш.-люб. новенькі

ноччу – лепш: уночы

ньюансіроўка – ньюансоўля; ньюансаваньне

нямы – немы; нямко

няўдачлівы – нешчаслівы

З трасянкі на мову

Thu, 27 Nov 2008 14:12:36 GMT

З трасянкі на мову

Тыповыя лексычныя абмылы, хібы, недакладнасьці

Маштабаў змаскальваньня беларускае мовы мы на’т не ўяўляем. А калі сутыкаемся з гэтым – ня хочацца даваць веры. Цяжка пагадзіцца з тым, што добрых перакладных слоўнікаў у нас вобмаль, што узус г. зв. літаратурнае мовы паводле свайго нутранога ладу далёкі ад праўдзівае народнае беларускае мовы, што ўсё больш і больш тэкстаў, якія, можна сказаць, напісаныя на ўмоўна беларускай мове. Нават народная трасянка часамі больш беларуская з грунту, чымся мова новых літаратурных тэкстаў (у тым ліку й на “тарашкевіцы”). Балазе, ёсьць літаратура, і дасавецкая й савецкая, створаная людзьмі, якія ведалі мову з маленства, бралі яе “зь першых рук”. Так, у іх маўленьні часамі пануе хаос, але ў тым і заданьне наша, каб скупаваць увагу толькі на добрым.

Гэты слоўнічак – плён ці не пятнаццацігадовай рэдактарскай працы. Я ніколі не выкідваў старых карэктураў, фіксаваў усе найхарактэрнейшыя, а таксама найцікавейшыя абмылы, хібы ды іх выпраўленыя адменьнікі, складваў гэтыя матар’ялы, сыстэматызаваў. Прапанаваныя пераклады не прэтэндуюць на вычарпальнасьць, характарыстыкі – на паўнату, а слоўнічак – на дакончанасьць. Але тут можна знайсьці тое, чаго больш нідзе няма, або наадварот, тое, што шмат разоў паўтаралася, але ўсё ніяк не засвойваецца ў атмасфэры перанасычанай расейскім уплывам.

Пераклад з умоўна беларускае мовы на беларускую вымагае адумысных мадальных пазнакаў, якія ў традыцыйных перакладных слоўніках не практыкуюцца. Рэч у тым, што розныя рэкамэндацыі маюць розную ступень абавязковасьці, а розныя заганы мовы й маўленьня маюць розную ступень “заганнасьці”, кантэкставай дарэчнасьці. Ёсьць тэксты “экстрэмальна-слушныя” без увагі на сацыяльны асяродак. А ёсьць тэксты, якія ствараюцца з разьлікам на афіцыйны асяродак функцыянаваньня, гэта не апраўдвае ў іх элемэнтаў “трасянкі” – таму найстрашнейшыя заганы мусяць выпраўляцца й там.

Бальшыня артыкулаў даюцца проста – зьлева ад працяжніка слова заганнае, а справа ад працяжніка (тоўстым шрыфтам) – добрае. Артыкулы з мадальнымі пазнакамі ёсць чатырох катэгорыяў: пажадана – правы варыянт пажадана ўжываць, але, на жаль, ня ў кожным сацыяльным кантэксьце ён можа быць прыняты; лепш – значыць, левы варыянт у пэўным сацыяльным кантэксьце можна пакінуць, але ў ідэале – правы лепшы; часьцей – левы варыянт дапушчальны, але ў маўленьні часьцей варта ўжываць правы, як гэта прынята ў народных гаворках; розьняцца – значыць, трэба зьвярнуць увагу на ўсе варыянты справа, бо безварыянтнае ўжываньне левага слова часьцяком спараджае калькі. Бальшыня пазычаньняў і калек, якія існуюць, – з расейскае мовы, таму яны практычна не пазначаюцца, затое пашыраныя ў сучасным узусе палянізмы й украінізмы ў слоўніку пазначаюцца заўжды. Асобныя пазнакі ўведзены для слоў “ірацыянальных”, заганных у сваёй словаўтваральнай мадэлі, а таксама, для аўтарскіх рэкамэндацыяў.

Прынятыя скароты: белар. – беларускае слова; гл. – глядзеце; ірр. – іррацыянальнае ўтварэньне; к.-маск. – калька-маскалізм; маск. – маскалізм; памян-люб. – памяншальна-любосная форма; перан. – пераноснае значаньне; прр. – прыраўнайце; прыназ. – прыназоўнік; прысл. – прыслоўе; рас. – расейскае слова; стар. – старое беларускае слова; узмац. – узмацняльная форма; укр. – украінізм; * – аўтарская інавацыя.

абавязацельства, абавязальніцтва – забавязаньне

абараняць – лепш: бараніць

абаснавацца – асталявацца

абвергнуць – зьняпраўдзіць; аспрэчыць; адклікаць

абвінавачваць – зьвінавачваць

аб'ём – пажадана: абсяг; абыймо

абладаць – уладаць, валодаць

аблачэньне – шаты; уборы

абліцаваць – абкласьці; аздобіць

абматаць – абкруціць; абгарнуць

абрадаваць – узрадаваць

абшчына – грамада; злучына

аб'явіць – абвясьціць (прр.: ~~“яўленьне”~~)

аб'яднаць – часьцей: зьяднаць; задзіночыць

аб'ядноўваць – часьцей: яднаць; адзіночыць

абясцэніцца – зьняцэніцца

аб'яўляць – абвяшчаць (прр.: ~~“яўленьне”~~)

аглядацца – разглядацца (на бакі); абглядацца (з бакоў); аглядацца (назад)

адзінадушша – згода

адключыцца – вымкнуцца; адлучыцца; перан. забыцца; зьнепрытомець

адключыць – (сьвятло) вымкнуць; (ваду) адлучыць; закруціць

адламваць (дубец) – ламаць

адлыньваць – агіляцца

адматать (праехаць) – выгнаць; вымчаць

адмяняць – касаваць, скасоўваць (гл.: “~~відазьмяняць”~~; ~~“разнавіднасьць”~~)

адначасова – лепш: адначасна

адносіны – стаўленьне; дачыненьні

адобрыць – ухваліць

адправіцца (у дарогу) – пайсьці; выправіцца

адпраўляцца – ісьці; выпраўляцца; рушыць (далей)

адпусьціць (бараду) – адгадаваць

адстаяць – адбараніць

адстойваць – бараніць

адсутнасьць – нябытнасьць (чалавека); немень (рэчы); нястача

адсутнічаць – ня быць

адчай – роспач (у адчаі – роспачна)

адчайны – роспачны; шалёны, рызыкоўны; страшэнны

адчайны(-ая) – раскола

адчытваць (каго) – выгаворваць (каму)

ажыцьцявіць – ужыцьцявіць; з’ісьніць

ажыцьцяўляць – ужыцьцяўляць; ісьніць

азлоблены – узлаваны; злосны

аказацца І (кім) – быць; выявіцца; стацца, стаць, застацца

аказацца ІІ (дзе) – апынуцца; знайсьціся; папасьціся

аказваецца – выходзіць; выяўляецца

акалець – здохнуць

анямець – зьнямець

апасацца – асьцерагацца; высьцерагацца

апасеньне – перасьцярога; засьцярога

аплочваць – сплачваць

аплявуха – поўха; пляскач

апрануць – адзець; (паліто) апрануць; (шапку) надзець; (боты) абуць

асьмеліцца – часьцей: адважыцца; наважыцца

атрымліваецца (як вынік) – выходзіць

атрымліваць – атрымваць, атрымоўваць; лепш: адзержваць

ахопліваць, ахапляць – розьняцца: абымаць; абхапляць; агарняць

ацэнка – ацэна; ацэньваньне

ачыстны – ачышчальны

ашаломлены – агаломшаны; зьнячэўлены

ашарашыть – зьнячэвіць; зьбянтэжыць

багаслужбовы – набажэнскі

багаслужэньне – набажэнства

багатыр – волат, асілак

баец – ваяка; ваяр

балаваны – расьпешчаны, разьбязураны, дуроны

балавацца – дурэць, забаўляцца, вырабляцца, песьціцца, бязуліцца

балаўнік – свавольнік, дуронік, гарэза, бязуля

балаўство – свавольства, бязульства, дуронства, выробы

балельшчык – заўзятар

барацьба укр. – змаганьне

бац – бах, бух; лясь; трах, трэсь

бачна – відаць

бачны – відомы; відочны (“бачны” – гэта “асьцярожны”)

беззаконьне – няправасьць; няпраўнасьць

берагчы маск. – захоўваць; шанаваць; ашчаджаць

беспакойны – неспакойны; жвавы; тлумны

беспамятство – няпамяць; непрытомнасьць

благадаць – ласка

благородный – шляхетны; зачны; пачэсны

блажэнны – набожны; шчасьлівы

больш за тое – пагатоў; больш таго (прр.: мала таго? больш чаго?)

борзы (нахабны) – спраўны

будаўніцтва к.-маск. – часьцей: будаваньне (чаго); будоўля

будынак – розьняцца: будынак; (адзінотны) будыніна

буксіроўка – буксір; буксоўля; буксаваньне

бядовы – рызыкоўны, адважны; даходны, бойкі

бязрадасны – сумны; горкі; змрочны

бязьдзейнасьць – нечыненьні

бязьдзейнічаць – ня дзеіць; не чыніць; лайдакаваць

бясконца – розьняцца: без канца; бяконца

бясплатна – дáрма, задáрма

бясплатны – дармовы

бясплотны – бязьцелавы; субтэльны

бяссоніца – начніцы; няспаньне

бяссонны – няспаны

бясстрашны – адважны

бясхітрасны – шчыры

бясшумна – ціха, моўчкі; нягучна

бясшумны – ціхі; нягучны

бясьсільле – немач

бясьсьледна – розьняцца: бязь сьледу; бясьсьледна

бясьсьмертнік – сухавейка

вадзіцца (водзяцца зьвяры) – весьціся (вядуцца зьвяры)

ваенны – часьцей: вайсковы; ваёўны

валачыць – валачы (валачыў – валок)

верагодна – лепш: відаць

вёрстка – *шыхтоўля

весяльчак – весялун; весялуха

від (мыла) – гатунак

відавочца – вочнік; *відоўца

відазьмяняць – адмяняць (прр.: ~~“разнавіднасьць”~~; гл.: ~~“адмяняць”~~)

відно – лепш: відаць

віначэрп – падчашы

віноўнік(-ца) – вінавайца; вінаваты (-ая)

вобыск – ператрус; трасяніна

вогненны – лепш: агністы

водазабор – вадабраньне

воін – вой; ваяр; ваёўнік; ваяка

вой! – часьцей: ой!

вокамгненны – імгненны

вопыт – досьвед; практыка; спроба; досьлед

вопытны – дасьведчаны; спрактыкаваны; спробавы; досьледны; бывалы

вось – розьняцца: во’; от; вось (вось зараз дзеўбану – зараз во’ дзеўбану)

вусьце – утока

вучоба – навука; (дзеяньне) вучэньне

вучылішча – вучэльня

вучэбны – навучальны

вучэньне (сыстэма) – навука

выбуханебясьпечны – выбухоўны

вывад – выснова

вывазка – вываз; вывожваньне

выдрэсіраваны – выдрэсараваны; вымуштраваны

выдумшчык – ілгун, ашуканец

выкладчык – выкладнік; выкладаньнік

выключальнік – вымыкач

выключна – толькі; вылучна, вынятна; надзвычайна

выключны – вылучны, вынятны; надзвычайны

выключыць – вымкнуць; вылучыць; адкінуць; выкінуць

выключэньне – вынятак (за выключэньнем – з выняткам)

вынаходлівы – кемлівы, дасьціпны

вынослівы – трывалы; цягавіты; крэпкі

выпаліць (сказаць) – рэкнуць

выратавальнік – ратаваньнік; (Бог) Збаўца

вырашыць – разьвязаць; рассудзіць; надумацца; наважыцца; пастанавіць; зьмеркаваць; выракаваць

выставачны – выстаўны

вытвараць – чыніць; вычаўпляць

вядомы – лепш: ведамы; веданы; знаны

вясной – лепш: увесну

вячэрні – вечаровы

гаварыць – розьняцца: казаць; гаварыць

газаправод – пажадана: газавод

галадуха – галадоўля

галаўны боль – боль галавы

ганéньне – перасьлед; уціск

ганімы – гнаны

гарланіць – гарлаць

гасподзь – госпад

гасподні – госпадаў

гібка – гбаньне

гібшчык – *гбаньнік

гісторыка-архітэктурны – гістарычна-архітэктурны

глянуцца (приглянуться) – спадабацца

гразіцца (пальцам) – страшыць

граніца – мяжа (але гл.: ~~“у межах”~~, ~~“рубеж”~~)

грэчаскі – грэцкі

гуляць (па вуліцы) – шпацыраваць; прахаджвацца

Беларуская мова, праславянская спадчына й расейскі ўплыў

Tue, 28 Oct 2008 08:50:01 GMT

Выказаныя ніжэй ідэі сфармаваліся ў мяне даўно, але ўвасобіліся ў закончаную тэзысную карціну толькі цяпер, як рэакцыя на камэнтары да маіх ранейшых пастоў. Нельга дабіцца разуменьня прыватных момантаў сыстэмы, пакуль ня выяўленыя яе падваліны.

Беларуская мова, праславянская спадчына й расейскі ўплыў

Малы папулярны трактат

Схолія 1. Усе славянскія мовы складаюцца з элемэнтаў (каранёў і афіксаў), што існавалі яшчэ ў праславянкай мове. Кожная зь іх, у тым ліку й беларуская, удзержваючы ў сабе парадак праславянскага словаўтварэньня, можа разглядацца як варыянт “праславянскае мовы на сучасным этапе”.

Схолія 2. З праславянскіх элемэнтаў у беларускай мове вылучаюцца такія прадукцыйныя суфіксы, ці субсуфіксы, як -ік, -ец, -ак (знакі суб’ектаў ды аб’ектаў), -н-ы, -ов-ы, -ск-і (знакі атрыбутаў), -в-а, -jь-е (знакі зборнасьці), -а-ць, -е-ць, -і-ць (знакі дзеяньня) і г.д.

Схолія 3. Складваючыся, элементы ўтваралі сынтагматычныя адзінствы -ск + -ва = -ства (гаспадарства, земства), -н + -ік (-іц-а) = -нік (-ніц-а) (лясьнік, шкоднік), -ав-ы + -ік = -авік (-авіц-а) (лесавік, ледавік), -ов + -ец = -овец (-оўк-а) (навуковец, шараговец), -а + -н = -ан-ы (купаны, ношаны), -ан + -jь = -аньне (купаньне, нашэньне), -аньне + -ік (-іц-а) (купаньнік, нашэньнік).

Схолія 4. Частку афіксаў праславянская мова (і яе наступніцы) запазычылі зь неславянскіх моў. Адно з такіх, найстаражытнейшых, пазычаньняў – суфікс -ар – у беларускай мове гэта найчасьцей назоў прафэсіі (аптакар, знахар). Іншыя лацінскія суфіксы – -іст-ы (арганісты, гутарысты), -ант (музыкант, рызыкант) і г. д.

Схолія 5. Зусім невялікую частку суфіксаў славянскія мовы сфармавалі ўнутры сваіх уласных сыстэм. У беларускай мове ўласным ёсьць, бадай што, суфікс -ля (будоўля, галадоўля). У расейскай – суфіксы nomina agentis -чик, -щик (носчик, уборщик) і nomina actionis -к-а (носка, уборка) – да апошніх, як да шкодных пазычаньняў з расейскае мовы, яшчэ маем вярнуцца.

Схолія 6. Стараславянская мова, як першая кніжная мова славян, узьнікла на груньце салунскага дыялекту. Аднак, у выніку паскоранае кадыфікацыі і ўмяшаньня “інтэлігенцыі” ў моўную сыстэму, яна займела шмат таўталягічных і гвалтоўных словаўтваральных канструктаў, якія адхілілі яе сыстэму ад натуральнага разьвіцьця астатніх славянскіх дыялектаў.

Дэскрыпцыя 1. У стараславянскай мове надта пашырыліся словы на -и-е з абстрактным значаньнем: беззаконие, благонравие, величие, лицемерие, незлобие. Відаць, паводле павярхоўнае аналёгіі з грэцкімі словамі на -ια (алетэйя, энтэлехія). Утварыліся нават чыста таўталягічныя фарманты, скажам, -ств-о + -и-е = -стви-е (благодарствие, действие, следствие, шествие). Усяго гэтага не было ў простай праславянскай сыстэме й не ўзьнікала ў яе жывых гаворках.

Дэскрыпцыя 2. Найбольшыя структурна-функцыянальныя дэфармацыі зазналі ў стараславянскай мове аддзеяслоўныя фарманты на -ани-е, -ени-е, прыкладам: благоухание, вожделение, напыщение, наслаждение, поношение, смущение, соединение, тщание, украшение, упражнение, ухищрение. Многія зь іх прыраўналіся да абстракцыяў на -и-е, -ств-о, -стви-е, а функцыі ўсіх разам сталі ўзаемазамяняльнымі. У выніку, цэлыя групы суфіксаў сэмантычна НЭЎТРАЛІЗАВАЛІСЯ.

Дэскрыпцыя 3. Сыстэма беларускае мовы (як і бальшыні іншых славянскіх моў) разьвівалася без гвалтоўных дэфармацыяў. Аддзеяслоўныя спакменьнікі на -аньне, -еньне вырасьлі ў асобную граматычную катэгорыю дзееспакменьнікаў (славянскі герунд): важэньне, ганяньне, кіненьне, аджыўляньне, палоцьце, церце, што захоўвае дзеяслоўнае трываньне: разьвязаньне – разьвязваньне, намаўляньне – намовеньне, выбіраньне – выбраньне, праводжаньне – правядзеньне, будаваньне – збудаваньне, браньне – узяцьце.

Дэскрыпцыя 4. Значаньне гэтых nomina actionis карэлюецца з’ значаньнем іншых фармантаў. Скажам, вынік дзеяньня перадаюць фарманты -ø (выбар), -ак (упадак), -а (намова), -унак (гатунак), дзеяньне як рытуал – -ін-ы (адведзіны), -к-і (адведкі), -ы (зовы). Дарэчы, у беларускай мове нельга блытаць само дзеяньне паданьне (спаданьне) й ягоны вынік – упадак, або разьвязваньне (разьвязаньне) й вынік – разьвязак.

Дэскрыпцыя 5. У беларускай мове ад назоўніка дзеяньня (nomina actionis) можа паўстаць найменьне суб’екта дзеяньня (nomina agentis): купаньне – купаньнік, казаньне – казаньнік, нашэньне – нашэньнік і г.д. Ад больш архаічных слоў з суфіксам -ц-е ўтвараецца носьбіт дзеяньня на -ец: палоцьце – пялец (праўда, менш рэгулярна). (Ў адных дыялектах гэтыя nomina agentis захавалі арыгінальную форму на -аньнік, у іншых – менш арыгінальную на -альнік.)

Сума 1. Вось жа, як адпрыметнікавыя ўтварэньні на -нік захоўваюць атрыбутыўнае значаньне, так аддзеяпрыметнікавыя ўтварэньні на -аньнік захоўваюць дзеяслоўнае значаньне. Беларускія nomina actionis на -аньне, -еньне і nomina agentis -аньнік, -еньнік істотна КАМПЭНСУЮЦЬ непажаданыя ДЗЕЕПРЫМЕТНІКІ на -уч, -юч, прыкладам: ~~супраць надыходзячага~~ – супраць надыходжаньня, ~~гаворачая асоба~~ – асоба гаварэньня, ~~выступаючы~~ – выступаньнік, ~~абганяючы~~ – абганяньнік і г. д.

Каралар 1. Каб убачыць розьніцу беларускага й стараславянскага словаўтварэньня – варта паспрабаваць перакласьці на беларускую мову стараславянскі спакменьнік деяние. Яму адпавядае беларускі спакменьнік выніку дзеяньня ўчынак, яшчэ лепш – справунак. А фармальна тоесны беларускі назоў дзеяньне, як выяўляецца, – сэмантычна тоесны зусім іншаму слову – действие з таўталягічным суфіксам -ствие. Дык дзе ў беларускай мове СЫСТЭМА – там у стараславянскай ХАОС.

Схолія 7. Гісторыя расейскае мовы прынцыпова розьніцца ад гісторыі беларускае мовы (і ад гісторыі іншых славянскіх моў). Доўгі час расейцы карысталіся стараславянскаю (ці, інакш, царкоўнаславянскаю) моваю як уласнаю літаратурнаю. Расейскія народныя элемэнты й царкоўнаславянскія кніжныя элемэнты паступова зрасьліся ў адно цэлае да такой ступені, што паасобныя мовазнаўцы лічаць сучасную расейскую мову вынікам разьвіцьця царкоўнаславянскае мовы на расейскім груньце.

Гіпотэза. Неўтралізацыя суфіксаў nomina actionis у царкоўнаславянскай мове не заўважалася да тае пары, пакуль мова існавала як кніжная, элітарная. Але як толькі яе элемэнты ўліліся ў жывое расейскае маўленьне – узьнікла пільная патрэба кампэнсацыі гэтае граматычнае функцыі. І менавіта нястача nomina actionis на -ани-е, -ени-е (вынік нэўтралізацыі) – выклікала да жыцьця новыя nomina actionis на -к-а (носка, присылка, резка, явка), а таксама этымалягічна зьвязаныя зь імі nomina agentis на -чик, -щик (доводчик, носчик, отбойщик, ответчик, проведчик, резчик).

Сума 2. Такім парадкам, nomina actionis на -к-а і nomina agentis на -чик, -щик – чыста расейская народная зьява, выкліканая дэструкцыйным уплывам царкоўнаславянскае мовы. Праўда, ні ў самой царкоўнаславянскай мове, ні ў праславянскай, ні ў іншых славянскіх мовах мы ня знойдзем гэтых суфіксаў. Ёсьць толькі іх ПРАТАТЫПЫ – пэўнага кшталту “зародкі”.

Апорыя. Прапанаваная тут гіпотэза раскрывае абставіны ўзьнікненьня расейскіх nomina actionis на -к-а і nomina agentis на -чик, -щик, але пакідае пад пытаньнем парадак іх узьнікненьня на расейскім груньце. Здаецца, што першымі мусілі зьявіцца суфіксы -к-а, а тады ўжо – -чик, -щик, але насамрэч nomina agentis на -чик, -щик фіксуюцца ў помніках канца XV ст, а nomina actionis на -к-а – толькі зь XVII ст. Мабыць, працэсавы суфікс -к-а разьвіўся ў выніку перараскладаньня суфіксаў -чик, -щик.

Сума 3. Зробім практычныя высновы для сучаснае беларускае мовы. Суфіксы nomina actionis на -к-а і nomina agentis на -чик, -щик русіфікуюць ня толькі лексыку й словаўтварэньне. Яны адпраўляюць ў архіў цэлую сыстэму беларускіх граматычных катэгорыяў: дзееспакменьнікаў і зьвязаных зь імі сынтаксычных канструкцыяў. І ў той жа час яны ня могуць кампэнсаваць дзеепрыметнікаў на -уч, -юч, як тое робяць больш гнуткія nomina actionis на -аньне, -еньне.

Хрыя. Суфіксы nomina actionis на -к-а і nomina agentis на -чик, -щик – гэта ГОНАР расейскае гутарковае мовы й ГАНЬБА беларускае савецкае мовы. Бо ў расейскай мове яны ўзьніклі як пільная жыцьцёвая патрэба сыстэмы. А ў нас яны прыжыліся як вынік рабскага “зьлізваньня” ўсяго каляніяльнага. Расейцаў гэтыя суфіксы зрабілі ні да кога не падобнымі, а нас – падобнымі толькі да расейцаў.

Найстрашнейшы моўны вірус!

Mon, 13 Oct 2008 09:35:14 GMT

Найстрашнейшы моўны вірус!

Правадыр міжнароднага пралетар’яту Уладзімір Ільіч Ленін, здаецца, казаў так: Прыватная ўласнасьць на зямлю спараджае капіталізм штодзённа, штохвілінна і ў масавым маштабе. Я ня пэўны, што ён гаварыў менавіта пра зямлю – дый неістотна! Я не падзяляю сацыялягічных ідэалаў правадыра міжнароднага пралетар’яту (ПМП). Але чыста мэтадалягічны ход думкі тут вельмі ўдалы й варты перайманьня. Сёньня мне хочацца сказаць тое самае пра суфіксы -чык, -шчык у беларускай мове:

Суфіксы -чык, -шчык русіфікуюць беларускую мову штодзённа, штохвілінна і ў масавым маштабе.

Пра небясьпеку гэтых суфіксаў я пісаў ня раз, але, як казаў Эмпэдокль, тое, што варта, можна сказаць двойчы. І тройчы… і пяты, і дзясяты раз… Паўтару толькі асноўныя тэзы.

Беларуская мова мае вельмі зладжаную сыстэму словаўтварэньня: носьбіты прафэсіі найчасьцей маюць суфікс -ар (аптакар, сталяр), носьбіты шырокае функцыі – -нік (дасьледнік, лясьнік), носьбіты працы – -ец (вазец, касец), носьбіты дзеяньня – -аньнік, -альнік (купаньнік, нашэньнік), носьбіты часовага дзеяньня або непаважлівае функцыі – -ач (чытач, таўкач), носьбіты прыкметы – -ун, -ух-а (бягун, бягуха, харашун, харашуха), носьбіты высокай функцыі – -ц-а (Збаўца, знаўца, Створца), цікава назіраць, як узвышэньне прафэсійнае функцыі мяняе -нік на –ніч-ы (лясьнік – лясьнічы і такім самым спосабам – даньнічы, паляўнічы).

Першая гістарычная даведка. Спакменьнікі nomina agentis на -чик, -щик разьвіліся ў мове расейскіх канцылярыяў, г. зв. «прыказаў» на мяжы XV-XVI стст. У тыя часы іх прадукцыйнасьць была проста шалёная: В его не въещают ни ямщик ни боровщик, ни бобровник (Грамота 1483-1501); А проведчики и доводчики поборов своих у них не берут (Грамота 1509); мастеров всяких было много: иконники, книжные писцы, серебреные мастеры, кузнецы и плотники и каменщики, и всякие кирпищики и стеныщики и всякие рукодельники (Домострой).

Калі паспрабаваць некаторыя старарасейскія nomina agentis перакласьці старабеларускімі nomina agentis, выйдзе прыкладна гэтакі слоўнічак:

боровщик – гаёўнік

кирпищик – цагляр

проведчик – сок

доводчик – віж

каменщик – муляр.

Другая гістарычная даведка. На Беларусь тыя суфіксы праточваліся павольна, разам з расейскай тэрміналёгіяй, і вялікай пагрозы, як быццам, ня несьлі, скажам: Энэй канторшчыкам у нас (В. Равінскі); К яму падбег лясьнічы і далажыў, што ўсё гатова, толькі яшчэ няма Кузьмы, кухараўскага аб'ездчыка (К. Каганец). Але яшчэ ў сьпісе паэмы «Тарас на Парнасе», які на сёньня можна лічыць найаўтарытэтнейшым, сказана: Чы знаў з вас, браты, хто Тараса, // Што у палесаўніках быў. Заўважма, не ~~палясоўшчык~~, а палесаўнік! (На жаль, прыняты ў школьнай практыцы тэкст «Тараса на Парнасе», прыгладжаны, але не аўтэнтычны, мае расеянізм ~~палясоўшчык~~.)

Там, дзе зьяўляюцца суфіксы -чык, -шчык – ад беларускіх мадэляў словаўтварэньня застаецца толькі настальгічны ўспамін. За Саветамі гэтыя суфіксы сталі бядою беларускага словаўтварэньня, навадніўшы сабою мову й асабліва тэрміналёгію.

З задавальненьнем хацеў бы зацеміць, што ўкраінская мова не паддалася наступу гэтых суфіксаў-“чык-ацілаў”. Асноўнай альтэрнатывай суфіксам -чик, -щик ў украінскай мове стаў суфікс -ач. У нас -ач шырока ўжываецца, але ягоная функцыя сэмантычна й стылёва абмежаваная. Я б ня раіў ад малпаваньня расейскае мовы пусьціцца ў малпаваньне ўкраінскае мовы.

АСНОЎНАЙ АЛЬТЭРНАТЫВАЙ РАСЕЙСКІМ СУФІКСАМ -чик, -щик У БЕЛАРУСКАЙ МОВЕ МОГУЦЬ СТАЦЬ ТОЛЬКІ СУФІКСЫ -ньнік, -еньнік (-эньнік), ЦІ, ІНАКШ – ФАРМАНТЫ -аньнік, (-яньнік) -еньнік (-эньнік).

Пра апошнія я маюся напісаць асобна й крыху падрабязьней. А тут толькі зьвярну ўвагу на розныя, заразом і менш рэгулярныя, альтэрнатыўныя мадэлі.

Пры жаданьні, заўжды можна знайсьці беларускае слова, ці даўнейше, ці дыялектнае, ці новае, створанае паводле ўласных мадэляў, прыкладам:

болельщик – заўзятар

бунтовщик – бунтаўнік

удильщик – вýдаль, рыбак

выдумщик – ілгун, ашуканец

докладчик – чытар, лектар

кабатчик – карчмар, шынкар, рандар

купальщик – купаньнік

начотчик – схаляст

подпольщик – падпольнік

перевозчик – перавозьнік

пикетчик – пікетовец

разьведчик – выведнік

сыщик – дэтэктыў; стблр. віж; сок

фарцовщик – фарцоўнік.

Усе вышэй прапанаваныя прыклады ня выдуманыя мною дзеля нагоды. Гэта словы ўзятыя з тэкстаў, з маўленьня. Некаторыя зь іх, як бунтаўнік, карчмар, купаньнік, вытрымалі апрабацыю даўжынёю ў стагоддзі, некаторыя, як заўзятар, пікетовец, выведнік, – створаныя зусім нядаўна. Але ўсе яны ў згодзе з законамі беларускае мовы.

Увага. Суфіксы -чык, -шчык ні ў якім разе нельга блытаць з суфіксам --ік, які ўжываецца пры прыметніках: ад заморскі – заморшчык, а таксама пры ўтварэньні памяншальна-любосных формаў: ад хлопец – хлопчык.

Трэцяя гістарычная даведка. Адэпты тэорыі ўсходнеславянскасьці, любяць усе маскалізмы запісваць у рэестар “агульнаўсходнеславянскіх” зьяў, не разумеючы, што тым самым яны падкопваюць кволы гістарычны грунт уласнае тэорыі. Чаго вартая тэорыя, якая грунтуецца на інавацыях апошняга прамінулага стагоддзя! Дык гэт’та зацемлю: НІВОДНАЯ СЛАВЯНСКАЯ МОВА, АПРАЧА РАСЕЙСКАЙ, НЯ МАЕ СУФІКСА -чик, -щик. (Балцкія мовы й пагатоў яго ня маюць!) І навошта нам гэты дарунак “старэйшага брата”?..

Ці сем дзён, ці адзін тыдзень...

Thu, 09 Oct 2008 10:51:45 GMT

Русіфікатары свой рэактар запусьцілі даўно, цяпер ён працуе на нашай энэргіі.

Адзержаў раздражнёны камэнтар, palivac піша :

“Стыкацца, адумерце, спакменьнік, дзееспакменьнік...”
І, галоўнае, мяккія знакі...

У выніку пяцігадовая дачка, выбіраючы паміж вершамі на тарашкевіцы і вершамі на рускай мове, выбірае рускую, бо як ёй прадрацца праз гэтыя джунглі Ь і архаізмаў з дыялектызмамі?

Гэта нават не камэнтар, а сацыяльны сымптом, варты вывучэньня, які назіраецца пры адумерці мовы – згустак сацыяльна-псыхалягічных супярэчнасьцяў беларусізацыі. Адказваць тут можна цэлай кнігай. Але пастараюся як мага карацей.

Шаноўны спадару!

Вы раздражняецеся, і ў Вашэцявых эмоцыях шмат горкага досьведу з нашай штодзённасьці, але... мала рацыі.

1. Не валеце ўсё ў адну кучу. Тэрміны граматыкі не датычаць Вашай пяцігадовай дачкі, а мо’ й Вас...

2. Хацелі перайсьці рэчку й не намачыць ногі? Як адрадзіць мову й не прыкласьці намаганьняў?

3. Для Вас зразумелае – гэта расейскае.

4. Калі мой лексыкон багацейшы за Ваш, дык мне зьбядніць яго дзеля Вас?

5. “Архаізмамі” й “дыялектызмамі” палохалі бальшавікі, а пасьля расстрэльвалі... Лёсікаў... Некрашэвічаў... Ластоўскіх...

6. Між іншым, у расейскай мове куды больш “архаізмаў” (царкоўнаславянізмаў), Вы проста прывыклі да іх.

7. Мяккія знакі – такая самая літара, як і астатнія. Чаму навучылі дачку – тое яна й любіць.

8. Не выдумляйце. Няма такой мовы “тарашкевіца”, і няма вершаў на ёй.

9. Перш, чым судзіць маю мову – пачытайце мае вершы. А таксама дзіцячыя кнігі, якія я рэдагаваў.

10. Беларусы супраць беларускай МОВЫ ці беларусы супраць беларускіх СЛОЎ – адна халера, як адна халера, ці сем дзён, ці адзін тыдзень.

Праўду казаў К. Лышчынскі: калі хто народу адкрые вочы, дык народ таго й затопча.

Русіфікатары свой рэактар запусьцілі даўно, цяпер ён працуе на нашай энэргіі.

</lj>

Карыстаньне моваю – як гульня ў мяч

Thu, 25 Sep 2008 14:39:07 GMT

Ад wald de maar’а я адзержаў цікавы камэнтар:

дык якое ўсё ж такі
ўжываць? :)
Стычнасьць? Меркавацца?

Паспрабую на зуб:
Я з ім раней меркаваўся, а цяпер не.
Нашая стычнасьць прыносіць мне асалоду.
Хто сярод вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

*задумаўся...

Адказ, спадару wald de maar’у, можа быць кароткі:

ДОБРА (добра – у сэньсе «правільна») КАРЫСТАЙЦЕСЯ СЛОЎНІКАМ – УВАЖЛІВА ЧЫТАЙЦЕ ЗАЦЕМЫ Й ЗЬЯСЬНЕНЬНІ Ў ДУЖКАХ!

А далей тлумачу: нават найлепшы лексыкограф (а я не ўважаю сябе за такога) ня можа гарантаваць належнага карыстаньня слоўнікам, калі чытач да гэтага не падрыхтаваны.

Уявім сабе сытуацыі 1) вы ня ўмееце й ня маеце граматыкі; 2) вы маеце граматыку, але ня ўмееце яе; 3) вы ўмееце граматыку, але мова вам няродная і… вы хочаце ўкласьці тэкст. У кожным разе вынікі можна адгадаць. Пісьменьнікі, якія пішуць на няродных мовах – так ці гэтак выдаюць сябе, бо апрача граматыкі ёсьць процьма нюансаў, якія нельга загадзя ўлічыць.

Карыстаньне моваю – як гульня ў мяч: вы проста гуляеце, бо ўмееце і ня думаеце як і паводле якіх правілаў. А пачнеце думаць – усё запсуяце. Дзяцей маці вучаць не па слоўніках і не па граматыках, яны проста вучаць гаварыць. Зь дзяцінства вы чуеце тысячы, мільёны выказаў на роднай мове – і вы звыкаецеся зь імі, запамінаеце, перарабляеце, камбінуеце. Мова становіцца для вас звыклай, як паветра. А вось чужую мову – уперад аналізуеце, а тады сынтэзуеце. Каб зрабіць удалы сынтэз, трэба зрабіць слушны аналіз.

На жаль, беларускую мову, ці паасобныя беларускія выразы, словы, мы мусім вывучаць, як замежныя… Дык і вывучайма ж пільна! А таксама прывыкайма. І не шукайма ўнівэрсальных слоў, якія б цалкам пакрылі расейскія паняткі. Бо іначай мова звонку будзе апрычацца, а знутра – русіфікавацца, пакуль ня стане зьлепкам з расейскае. Гэта й ёсьць адна мова з двума тэрмінамі. А якраз хараство й сэнс існаваньня ўсякае мовы ў тым, што

МОВА МОВЕ – АСЫМЭТРЫЧНАЯ.

Навошта ж спадар сканструяваў такія няўклюдныя калькі з расейшчыны? Ды яшчэ пазбытыя кантэксту!

А вось іх меркаваныя слушныя адпаведнікі, што цалкам адпавядаюць слоўніку. Выбірайце, зважаючы на кантэкставы сэнс сказанага.

У Вас:

Я з ім раней меркаваўся, а цяпер не.

А трэба так:

Я з ім раней стыкаўся, а цяпер не;
Я з ім раней меў стычнасьць, а цяпер не;
Я з ім раней знаўся, а цяпер не;
Я з ім раней таварышаваў, а цяпер не –
і г. д.

У Вас:

Нашая стычнасьць прыносіць мне асалоду.

А трэба так:

Наша памеркаваньне прыносіць мне асалоду;
Наша стыканьнеся прыносіць мне асалоду;
Наша кантактаваньне прыносіць мне асалоду;
Наша таварышаваньне прыносіць мне асалоду –
і г. д.

У Вас:

Хто сярод вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

(Тут Ваша фраза кепска ўкладзеная, а слова ўжыта добра.)

А можа было б і так:

Хто з вас стыкаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?
Хто з вас знаецца з гэтай дзяўчынкай, дзеці?
Хто з вас таварышуе з гэтай дзяўчынкай, дзеці?

І майце наўвеце меркавацца – бліжэй да панятку ‘гаварыць’, стыкацца – бліжэй да панятку ‘кантактаваць’. Я сынонімы даю ня дзеля колькасьці, а дзеля нюансаваньня выказаў.

А вось так словы тарнаваліся ў арыгінале, скуль яны ўзятыя:

Мы, беларусы, гаворачы аб сваёй дзяржаўнай незалежнасьці, не павінны абходзіць моўчкі таго балючага пытаньня, як гэта мы, атрымаўшы сваю дзяржаўнасьць, будзем меркавацца з чужымі нам нацыянальнымі людзьмі, якія жывуць на беларускай зямлі. Янка Купала;

Але няможна памеркавацца, Калі нас дзеліць спорая даль. Стары Улас;

Хоць я й не на адміністрацыйнай рабоце, але, як інструктару райпарта, мне даводзіцца стыкацца (кантактаваць, – Ю. П.) з рознымі "чынамі", а сяму-таму й заўвагу якую (па партлініі, вядома) зрабіць. Хвядос Шынклер;

Р у ж а. Мой сон быў надта сташны й меў стычнасьць (меў кантакт, - Ю. П.) з табою, сусед. Кандрат Лейка.

Ня трэба думаць, быццам слова – гэта нейкі апрычоны й нерухомы панятак. Мала таго, што слова аднае мовы ня тоеснае слову іншае мовы, дык яно яшчэ нятоеснае сабе самому. Жывое гутарковае слова плыўкае, як рэчка. Вось некалькі кантэкстаў дзеяслова меркаваць і вытворных ад яго:

Падстарасьці правентовы... успакойваючы тую справу... з пастанавеньня і памеркаваньня прыяцельскага... Акты, 1632 г.

Досыць будзе тут работы, меркаваў я сам з сабой. Вераніцын;

Толькі гэтак між сабою радзяцца, мяркуюць, Аж здалёку хтось азваўся. Альберт Паўловіч;

Адно толькі не меркавалі, што збан да пары ваду носіць... Карусь Каганец;

"Калі яны "сыраежкі", знача іх сырыя есьці можна," – меркаваў у сваёй галаве. Язэп Шпэт;

Азнаёміўшыся з тэмамі... Управа Белдзяржкіно... меркавалася будаваць сцэнарый, насычаны беларускім бытавым матэрыялам. Міхась Зарэцкі;

Гутарка... захапіла абодвух і завяла іх у глыбокія нетры плянаў ды меркаваньняў пра блізкую будучыню краіны. Міхась Зарэцкі.

Тут няма сэмэмы «общаться», але я хачу зацеміць: паназірайце, як “плыве” ягоны сэнс! Нам бы такую гнуткасьць!

У беларускай мове дзеяслоў меркаваць, дзякуючы адумерцю сваёй нутраной формы, таксама, як і расейскі дзеяслоў решить, можа бясконца тыражаваць сэмантыку. Праўда, слушней сказаць “мог”, бо страшна глядзець, як яго “засушылі” сучасныя носьбіты мовы.

Каты ІІ

Mon, 22 Sep 2008 10:26:37 GMT

Апошнім часам беларускія аўтары адцураліся расейскага слова кошка і сталі ўжываць беларускае – котка. Здавалася б, сьвята! Можна біць у звона! Але нешта мяне ня радуюць тыя “коткі”, што пазапаланялі ўсе тэксты. Чаму?
     Бо беларускасьць тут і не начавала! Калі яе й прыбавілася, дык усяго на адну літару. Шэляг цана такой беларускасьці!
     Рэч у тым, што ў назовах жывёлаў ёсьць асноўнае слова, якое абазначае від і дадатковае, якое абазначае плоць (пол), хоць асноўнае таксама можа мець свой плоцевы зьмест. Скажам, асноўнае слова сабака – гэта від і адначасна самец, а дадатковае – сука – самка сабакі. Асноўнае слова – конь, а дадатковыя – жарабец – самец і кабыла – самка. Асноўнае слова сьвіньня – від і адначасна самка, а дадатковае – парсюк ці кабан – самец. Асноўнае слова гусь – від і самка (самку яшчэ называюць гуска), а дадатковае – гусак – самец. У расейцаў – наадварот: гусь – від і самец, а самка – гусыня.
     Дык вось, у расейцаў кошка – гэта асноўнае слова і адначасна самка, а кот – самец – дадатковае. У беларусаў жа ўсё наадварот: за асноўнае слова бярэцца найменьне самца – кот, а котка – усяго толькі дадатковае слова, самка ката. Таму па-расейску можна сказаць: подъезд, загаженный кошками, а па-беларуску нельга сказаць: ~~пад’езд, запаганены коткамі~~. Трэба казаць: пад’езд, запаганены катамі. (Дарэчы, апошні выраз і з чыста біялягічнага боку слушны, бо значаць тэрыторыю менавіта каты – самцы, а ня коткі.)
     Таму зацемім сабе: калі мы гаворым пра від, заўжды па-беларуску трэба казаць кот, а па-расейску – кошка. Так, у некаторых беларускіх дыялектах самку называюць і кошка, і кішка, але від – абавязкова кот. Аднак слова котка як назоў самкі лепшае за слова кошка, бо наўпрост адсылае да назову кот. Так і павінна быць у літаратурнай мове. Праўда, ня будзе вялікай абмылай, калі мы ў дачыненьні да самкі скажам кошка. Затое мецімем найгрубейшую абмылу, калі мы ў дачыненьні да віду ўжывем тэрмін ~~котка~~, ці ~~кошка~~ – усё роўна. Гэта таксама недарэчна, як сказаць па-беларуску ~~чарада гусакоў~~ заміж чарада гусей, таксама недарэчна, як сказаць па-расейску ~~стая гусынь~~, калі трэба стая гусей.
     Дарэчы, выпадак з катамі – вельмі яскравы прыклад таго, як мова ўплывае на мэнтальнасьць і як моўная форма выліваецца ў мастацкія творы, вызначаючы будову сюжэтаў, зьмест фабулы. У расейскай мове назоў віду кошка жаночага роду, таму статыстычна куды больш сюжэтаў, дзе гэтая свойская жывёліна становіцца жаночым вобразам з адпаведным наборам уласьцівасьцяў і дзеяньняў. У беларусаў, згодна з духам мовы, статыстычна мусяць пераважаць вобразы катоў, але… пакуль што гэтага не назіраецца… Бо беларусы, нават беларускамоўныя, мысьляць расейскімі катэгорыямі. Мала таго, бальшыня з нас нават ня ведае таго, што назоў віда – кот, а ня котка.
     Само сабою, ніхто не забараняе ствараць беларускія творы з “коткамі”, як і расейскія творы з “катамі”. Гэтаксама ніхто не забараняе вобразу “ліса”, хоць статыстычна пануе “лісіца”, "ліса" (і зразумела чаму). Аднак жа ёсьць выпадкі, калі “коткі” ў беларускіх тэкстах асабліва недарэчныя. Як у каровы сядло на сьпіне.
     Вось жа, назоў ~~котка~~ скрайне недарэчна там, дзе каціны вобраз ёсьць увасабленьнем віду, а не канкрэтнае жывёліны. Тады ~~“КОТКА”~~ – калька з расейскае мовы, праява расейскай мэнтальнасьці і форма аўтарскай глухаты. І таму ня радуе яна, а засмучае.

Прысябрыць

Fri, 12 Sep 2008 12:28:05 GMT

Як толькі займеў ЖЖ, задумаўся, навошта барбарызм зафрэньдзіць? І адразу стаў ужываць прысябрыць (адсябрыць), ёсьць жа беларускае прысябрыцца, і вельмі блізкае паводле значаньня. А як хто думае?