або Стывэн Кінг, Ралан Барт, Станіслаў Станкевіч ды Альберт Паўловіч мяркуюцца

 Пачатак: http://paciupa.livejournal.com/6560.html#cutid1

§ 5.

Найпрасьцейшая і найудалейшая тая замена, дзе пасіўную канструкцыю заступае канструкцыя асабовая актыўная:

 

(1)

– яна перасьледавалася дзяржаваю ‑ ёй чыніла перасьлед дзяржава;

– калі Т-ым стваралася “N” – калі Т-оў ствараў “N”;

– бераг ахоўваўся войскамі ‑ бераг ахоўвалі войскі.

 

Праўда, практыка паказвае, што найчасьцей пасіў узьнікае там, дзе агенс неаказаны. У гэтым разе безасабовую канструкцыю з зваротным дзеясловам найлепей замяняць на канструкцыю няпэўнаасабовую:

 

(2)

– гаварылася ў лісьце ‑ казалі ў лісьце;

– у якім гаварылася ‑ дзе гаварылі;

– не зьвяртаецца ўвагі ‑ не зважаюць;

– тады задаецца пытаньне ‑ тады задаюць пытаньне;

– такім чынам выконвалася ‑ гэтак выконвалі;

– плянавалася даручыць ‑ меркавалі даручыць;

– рабіліся здымкі – здымалі.

 

Аднак ня шкодзіць памятаць, што ўсе нашыя замены – з галіны стылістыкі і ім ані ў якім разе нельга надаваць статусу рэгулярнасьці. Замены перадусім мусяць грунтавацца на добрым гусьце.

 

§ 6.

Наагул, пасіўныя канструкцыі з зваротнымі дзеясловамі – гэта толькі малое зло. А куды страшнейшая пошасьць – тыя самыя пасівы, толькі з залежнымі дзеепрыметнікамі, якія вышэй падаваліся ў цытаце з С. Кінга. Гэта шчыра-канцылярскае, можна сказаць, “запатэнтаванае” вынаходніцтва. Практыка паказала: замены да іх бываюць траякія, вось некалькі рэальных прыкладаў на адну тэму:

 

‑ князем быў збудаваны палац ‑ князь збудаваў палац (1);

‑ сядзіба была збудаваная ‑ сядзібу збудавалі (2);

‑ сядзіба была забудаваная ‑ сядзіба будавалася (3).

 

У першым разе заміж пасіўнай канструкцыі зь дзеепрыметнікам – ужываем актыўную, у другім разе заміж пасіўнай безасабовай зь дзеепрыметнікам – пішам актыўную няпэўнаасабовую, а ў трэцім разе такую самую пасіўную зь дзеепрыметнікам – замяняем на пасіўную з зваротным дзеясловам (большае зло – на меншае зло). Пры патрэбе, у чацьвертым разе – можна й не рабіць заменаў. Вось прыклады з практыкі.

 

( Read more... )</div>

або Стывэн Кінг, Ралан Барт, Станіслаў Станкевіч ды Альберт Паўловіч мяркуюцца

 

 

§ 1.

Станіслаў Станкевіч у сваёй слыннай працы “Русіфікацыя беларускай мовы ў БССР” (http://knihi.com/mova/rusifikacyja.html) – тым лемантары, безь якога няма чаго й брацца за беларускую мову, – сярод непажаданых маскалізмаў называе й вось якія:

 

12. З хваляваннем глядзіцца тая частка фільма, дзе паказана, як на завод прыехаў Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў (ЛіМ, 19.09.1961); Цяпер, як ніколі, патрабуецца, каб прапагандыст добра валодаў тэорыяй (З, 15.07.1961); Сем мільёнаў дамоў мяркуецца пабудаваць у сельскай мясцовасці (КБ, 16). Тут маем аўтаматычнае перанясеньне ў беларускую мову спэцыфічных для расейскае мовы выразаў зь безасабовымі формамі зваротных дзеясловаў: смотрится та часть фильма, требуется, чтобы пропагандист, предполагается построить.

 

Даўно я гэта прачытаў, яшчэ тады, калі Станкевічава брашура хадзіла па руках у выглядзе ксэраксу. З таго часу, прааналізваўшы й пільна засвоіўшы цытаваную заўвагу, выразаў, з пасіўнымі прэдыкацыйнымі канструкцыямі я стараюся не ўжываць, выкараняю іх як магу і дзе магу. Аднак у данай зьяве яшчэ шмат чаго застаецца “па-за дужкам” непраясьненага й неразгаданага. Адкуль бяруцца пасіўныя канструцыі? Ці гэта нейкія адроджаныя архаізмы? Ці калькі зь нейкае ўплывовае замежнае мовы? Ці тут мы маем зьяву новую й лякальную? Ці наадварот, перад намі якаясьці міжнародная пляга?

 

§ 2.

І зусім нядаўна, чытаючы кнігу Стывэна Кінга “Як пісаць кнігі” я даведаўся, што “кароль жахаў” таксама цярпець ня можа пасіўных канструкцыяў, і лае іх апошнімі словамі:

 

( Read more... )