?

Log in

No account? Create an account







сабрацца – зьберціся; з’ыбрацца; перан.
надумацца; завінуцца; хацець, мецца

сабраць – пажадана: зьберці; пазьбіраць

савет – рада

сагравацца – грэцца

саграваць – грэць

сагрэцца – нагрэцца; угрэцца; пагрэцца

сагрэць – нагрэць; угрэць

саджаць – садзіць

садзейнічаць – лепш.: спрыяць

садзіцца – сядаць, сядацца

сам па сабе – сам сабою, сам празь сябе

самаўпраўства – самаволя

 

 

па – розьняцца: паводле; з; у; на; згодна з; па

па мне (на маю думку)па-дзеля мяне

па мне (убор)для мяне (убор)

пабелка – (матар’ял) беліва; (дзеяньне) бяленьне

пабоі – біцьцё

пабойвацца – асьцерагацца

павінен быць – лепш: мусіць

 

дабро: поўнае “дабро” – поўная “згода”

дагавор – дамова

даказваць – даводзіць (белар. “даказваць” – рас. “талдычить”)

дакладчык – чытар, лектар

дальні – лепш: дальны, далёкі; дальшы

дапамагаючы – дапаможны

дапрос – допыт

дарагавізна – даражыня, дарагоўля

дарадчык – дарадца, дараднік

дарэмна – розьняцца: дармá; дарэмна

дастаткова – лепш: досыць; паддастаткам

дасуг – вольны час, спакволя; адпачынак, забава

дасьледчык – дасьледнік

 

Read more...Collapse )

З трасянкі на мову

З трасянкі на мову

Тыповыя лексычныя абмылы, хібы, недакладнасьці

 

Маштабаў змаскальваньня беларускае мовы мы на’т не ўяўляем. А калі сутыкаемся з гэтым – ня хочацца даваць веры. Цяжка пагадзіцца з тым, што добрых перакладных слоўнікаў у нас вобмаль, што узус г. зв. літаратурнае мовы паводле свайго нутранога ладу далёкі ад праўдзівае народнае беларускае мовы, што ўсё больш і больш тэкстаў, якія, можна сказаць, напісаныя на ўмоўна беларускай мове. Нават народная трасянка часамі больш беларуская з грунту, чымся мова новых літаратурных тэкстаў (у тым ліку й на “тарашкевіцы”). Балазе, ёсьць літаратура, і дасавецкая й савецкая, створаная людзьмі, якія ведалі мову з маленства, бралі яе “зь першых рук”. Так, у іх маўленьні часамі пануе хаос, але ў тым і заданьне наша, каб скупаваць увагу толькі на добрым.

 

Гэты слоўнічак – плён ці не пятнаццацігадовай рэдактарскай працы. Я ніколі не выкідваў старых карэктураў, фіксаваў усе найхарактэрнейшыя, а таксама найцікавейшыя абмылы, хібы ды іх выпраўленыя адменьнікі, складваў гэтыя матар’ялы, сыстэматызаваў. Прапанаваныя пераклады не прэтэндуюць на вычарпальнасьць, характарыстыкі – на паўнату, а слоўнічак – на дакончанасьць. Але тут можна знайсьці тое, чаго больш нідзе няма, або наадварот, тое, што шмат разоў паўтаралася, але ўсё ніяк не засвойваецца ў атмасфэры перанасычанай расейскім уплывам.

 

Пераклад з умоўна беларускае мовы на беларускую вымагае адумысных мадальных пазнакаў, якія ў традыцыйных перакладных слоўніках не практыкуюцца. Рэч у тым, што розныя рэкамэндацыі маюць розную ступень абавязковасьці, а розныя заганы мовы й маўленьня маюць розную ступень “заганнасьці”, кантэкставай дарэчнасьці. Ёсьць тэксты “экстрэмальна-слушныя” без увагі на сацыяльны асяродак. А ёсьць тэксты, якія ствараюцца з разьлікам на афіцыйны асяродак функцыянаваньня, гэта не апраўдвае ў іх элемэнтаў “трасянкі” – таму найстрашнейшыя заганы мусяць выпраўляцца й там.

 

Бальшыня артыкулаў даюцца проста – зьлева ад працяжніка слова заганнае, а справа ад працяжніка (тоўстым шрыфтам) – добрае. Артыкулы з мадальнымі пазнакамі ёсць чатырох катэгорыяў: пажадана – правы варыянт пажадана ўжываць, але, на жаль, ня ў кожным сацыяльным кантэксьце ён можа быць прыняты; лепш – значыць, левы варыянт у пэўным сацыяльным кантэксьце можна пакінуць, але ў ідэале – правы лепшы; часьцей – левы варыянт дапушчальны, але ў маўленьні часьцей варта ўжываць правы, як гэта прынята ў народных гаворках; розьняцца – значыць, трэба зьвярнуць увагу на ўсе варыянты справа, бо безварыянтнае ўжываньне левага слова часьцяком спараджае калькі. Бальшыня пазычаньняў і калек, якія існуюць, – з расейскае мовы, таму яны практычна не пазначаюцца, затое пашыраныя ў сучасным узусе палянізмы й украінізмы ў слоўніку пазначаюцца заўжды. Асобныя пазнакі ўведзены для слоў “ірацыянальных”, заганных у сваёй словаўтваральнай мадэлі, а таксама, для аўтарскіх рэкамэндацыяў.

 

 

Прынятыя скароты: белар. – беларускае слова; гл. – глядзеце; ірр. – іррацыянальнае ўтварэньне; к.-маск. – калька-маскалізм; маск. – маскалізм; памян-люб. – памяншальна-любосная форма; перан. – пераноснае значаньне; прр. – прыраўнайце; прыназ. – прыназоўнік; прысл. – прыслоўе; рас. – расейскае слова; стар. – старое беларускае слова; узмац. – узмацняльная форма; укр. – украінізм; * – аўтарская інавацыя.

 

абавязацельства, абавязальніцтва – забавязаньне

абараняць – лепш: бараніць

абаснавацца – асталявацца

абвергнуць – зьняпраўдзіць; аспрэчыць; адклікаць

абвінавачваць – зьвінавачваць

аб'ём – пажадана: абсяг; абыймо

абладаць уладаць, валодаць

аблачэньне – шаты; уборы

абліцаваць – абкласьці; аздобіць

абматаць – абкруціць; абгарнуць

абрадаваць – узрадаваць

абшчына – грамада; злучына

аб'явіць – абвясьціць (прр.: “яўленьне”)

аб'яднаць – часьцей: зьяднаць; задзіночыць

аб'ядноўваць – часьцей: яднаць; адзіночыць

абясцэніцца – зьняцэніцца

аб'яўляць – абвяшчаць (прр.: “яўленьне”)

аглядацца – разглядацца (на бакі); абглядацца (з бакоў); аглядацца (назад)

адзінадушша – згода

адключыцца – вымкнуцца; адлучыцца; перан. забыцца; зьнепрытомець

адключыць – (сьвятло) вымкнуць; (ваду) адлучыць; закруціць

адламваць (дубец)ламаць

адлыньваць – агіляцца

адматать (праехаць)выгнаць; вымчаць

адмяняць – касаваць, скасоўваць (гл.: “відазьмяняць”; “разнавіднасьць”)

адначасова – лепш: адначасна

адносіны – стаўленьне; дачыненьні

адобрыць – ухваліць

адправіцца (у дарогу)пайсьці; выправіцца

адпраўляцца – ісьці; выпраўляцца; рушыць (далей)

адпусьціць (бараду)адгадаваць

адстаяць – адбараніць

адстойваць – бараніць

адсутнасьць – нябытнасьць (чалавека); немень (рэчы); нястача

адсутнічаць – ня быць

адчай – роспач (у адчаі – роспачна)

адчайны – роспачны; шалёны, рызыкоўны; страшэнны

адчайны(-ая) – раскола

адчытваць (каго)выгаворваць (каму)

ажыцьцявіць – ужыцьцявіць; з’ісьніць

ажыцьцяўляць – ужыцьцяўляць; ісьніць

азлоблены – узлаваны; злосны

аказацца І (кім)быць; выявіцца; стацца, стаць, застацца

аказацца ІІ (дзе)апынуцца; знайсьціся; папасьціся

аказваецца – выходзіць; выяўляецца

акалець – здохнуць

анямець – зьнямець

апасацца – асьцерагацца; высьцерагацца

апасеньне – перасьцярога; засьцярога

аплочваць – сплачваць

аплявуха – поўха; пляскач

апрануць – адзець; (паліто) апрануць; (шапку) надзець; (боты) абуць

асьмеліцца – часьцей: адважыцца; наважыцца

атрымліваецца (як вынік)выходзіць

атрымлівацьатрымваць, атрымоўваць; лепш: адзержваць

ахопліваць, ахапляць – розьняцца: абымаць; абхапляць; агарняць

ацэнка – ацэна; ацэньваньне

ачыстныачышчальны

ашаломлены – агаломшаны; зьнячэўлены

ашарашыть – зьнячэвіць; зьбянтэжыць

багаслужбовынабажэнскі

багаслужэньненабажэнства

 


Выказаныя ніжэй ідэі сфармаваліся ў мяне даўно, але ўвасобіліся ў закончаную тэзысную карціну толькі цяпер, як рэакцыя на камэнтары да маіх ранейшых пастоў. Нельга дабіцца разуменьня прыватных момантаў сыстэмы, пакуль ня выяўленыя яе падваліны.

 

 

Найстрашнейшы моўны вірус!

 

 

Правадыр міжнароднага пралетар’яту Уладзімір Ільіч Ленін, здаецца, казаў так: Прыватная ўласнасьць на зямлю спараджае капіталізм штодзённа, штохвілінна і ў масавым маштабе. Я ня пэўны, што ён гаварыў менавіта пра зямлю – дый неістотна! Я не падзяляю сацыялягічных ідэалаў правадыра міжнароднага пралетар’яту (ПМП). Але чыста мэтадалягічны ход думкі тут вельмі ўдалы й варты перайманьня. Сёньня мне хочацца сказаць тое самае пра суфіксы -чык, -шчык у беларускай мове:

 

Суфіксы -чык, -шчык русіфікуюць беларускую мову штодзённа, штохвілінна і ў масавым маштабе.

 

Read more...Collapse )

 

</div>

 

</div>



Русіфікатары свой рэактар запусьцілі даўно, цяпер ён працуе на нашай энэргіі.

Адзержаў раздражнёны камэнтар, palivac  піша :
Read more...Collapse )
</lj>


Ад wald de maar’а я адзержаў цікавы камэнтар:

дык якое ўсё ж такі
ўжываць? :)
Стычнасьць? Меркавацца?


 

Read more...Collapse )

 

Каты ІІ

Апошнім часам беларускія аўтары адцураліся расейскага слова кошка і сталі ўжываць беларускае – котка. Здавалася б, сьвята! Можна біць у звона! Але нешта мяне ня радуюць тыя “коткі”, што пазапаланялі ўсе тэксты. Чаму?
     Бо беларускасьць тут і не начавала! Калі яе й прыбавілася, дык усяго на адну літару. Шэляг цана такой беларускасьці!
Read more...Collapse )

Прысябрыць

Як толькі займеў ЖЖ, задумаўся, навошта барбарызм зафрэньдзіць? І адразу стаў ужываць прысябрыць (адсябрыць), ёсьць жа беларускае прысябрыцца, і вельмі блізкае паводле значаньня. А як хто думае?

Profile

apis
paciupa
Юрась Пацюпа

Latest Month

May 2019
S M T W T F S
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 

Syndicate

RSS Atom
Powered by LiveJournal.com
Designed by Tiffany Chow